Tarih:

Paylaş:

Afganistan-Pakistan Hattında Kömür Krizi

Benzer İçerikler

This post is also available in: English Русский

Pakistan, yeterli düzeyde doğal kaynakları bulunmayan ve bu nedenle enerji ithalatçısı konumunda olan bir ülkedir. Pakistan’ın özellikle de elektrik enerjisi üretme ve sanayi kurumlarını çalıştırma amacıyla kömür ithal ettiği bilinmektedir. Bu anlamda İslamabad yönetimi, geçmişte Güney Afrika ve Endonezya’dan kömür ithal ederken; ihtiyacının %75’ini Güney Afrika’dan karşılamaktaydı. Lakin Jakarta yönetiminin kömür ihracatını durdurması ve Rusya-Ukrayna Savaşı, kömür fiyatlarının artmasını beraberinde getirmiştir.

Bahse konu olan durum, İslamabad’ı yeni tedarikçiler bulmaya yönlendirmiştir. Bu bağlamda Pakistan, Afganistan’dan kömür ithal etmeye çalışmıştır. Afganistan Maden ve Petrol Bakanlığı’nın verilerine göre, Afganistan’da 113 kömür madeni bulunmakta olup; ülke, 850 milyon ton kömür rezervine sahiptir.

Pakistan’ın Afganistan’dan kömür ithalatına yönelmesi, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından sosyal medya hesabından paylaşılmıştır. Bu bağlamda Şerif, ülkesinin enerji kıtlığını bertaraf etmek için Afganistan’dan kömür ithalatını arttıracağını, ödemelerin Pakistan ulusal para birimi olan rupi üzerinden yapılacağını ve bu amaç doğrultusunda Pakistan Savunma Bakanı Hoca Asif liderliğinde bir komite kurulacağını duyurmuştur.

Bahsi geçen ithalatla ilişkili olarak Şerif, ülkesinin Afganistan’dan kömür satın alarak yılda 2,2 milyar dolardan fazla tasarruf edebileceğini belirtmiştir.[1] Yerel kaynaklar, Pakistan’ın Afganistan’dan günde 3 bin ton kömür ithal ettiğini ve bu oranı 20 bin tona çıkarmayı planladığını öne sürmektedir.[2] Buradan da anlaşılacağı gibi İslamabad yönetimi, Afganistan’dan ucuz kömür alımı gerçekleştirmek istemektedir. Ödemeleri kendi para birimiyle gerçekleştirmeyi gündeme getirmesinin temel nedeni ise Afganistan’da kendi ulusal para biriminin kullanılmasının sağlanmasıdır.

Pakistan’ın gerek Taliban’la olan yakın münasebetleri gerekse de Afganistan’ın komşusu olması mevzubahis tercih üzerinde etkili olmuştur. Fakat kömür meselesi, Afganistan kamuoyunda çeşitli tepkilere neden olmuştur. Afganlar, Pakistan Başbakanı’nın açıklamalarını egemenlik haklarının ihlali olarak nitelendirip; Taliban Hükümeti’nin Afgan halkının çıkarlarını savunamadığını dile getirmiştir.

Bilindiği üzere, Taliban’ın yeniden Afganistan’a egemen olmasıyla uluslararası toplum Afganistan’a yönelik yardımlarını azaltmıştır. Bununla birlikte Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Afganistan’ın ulusal rezervlerini bloke ederek Afganistan’ın para basmasını zorlaştırmaktadır. Bunların dışında Taliban Hükümeti’ni herhangi bir devlet ya da uluslararası örgüt tanımamakta ve bu durum, yabancı devletler ve şirketlerin Afganistan’da yatırım yapmasını; dolayısıyla Taliban’la anlaşma yapmasını zorlaştırmaktadır. Taliban’a yönelik ambargolar yüzünden Afgan halkı, ekonomik ve insani krizle karşı karşıya kalmaktadır. Taliban Hükümeti, uluslararası toplumun insani yardım olarak gönderdiği dövizler aracılığıyla Afganistan parasının değerini sabitlese de uluslararası toplumun baskılarını azaltmak, bütçe açığını kapatmak ve halkın ekonomik ve sosyal sorunlarına çare bulmak amacıyla Afganistan’ın madenlerinin işletilmesini bir çözüm olarak görmekte ve kömür ihracatına sıcak bakmaktadır. Nitekim Taliban Maliye Bakanlığı, 2022 yılının Mayıs ayında 16 milyon dolar değerinde Pakistan’a kömür ihraç edildiğini duyurmuştur.[3] Lakin Taliban, kamuoyunun tepkisinin ardından bazı yeni kararlar almıştır. Bu kapsamda Taliban Maliye Bakanlığı, 1 ton kömürün fiyatını 90 dolardan 200 dolara çıkartmıştır. Ayrıca kömürün gümrük vergisini de %30 arttırmıştır.[4] Buna ek olarak kömürün en çok kullanılan Turham Sınır Kapısı’ndan değil; Paktiya, Paktika ve Hust Sınır Kapılarından ihraç edileceğini duyurmuştur.[5]

Bakanlık, kömür ihracatı konusunda herhangi bir devletle anlaşma yapılmadığını, kömürün özel sektör üzerinden satıldığını, fiyatların arttırılmasının nedeninin uluslararası piyasadaki dalgalanma olduğunu duyurmuştur. Nitekim Taliban yetkilileri, uluslararası piyasalarda bir ton kömürün fiyatının 350 dolar olduğunu söylemektedir.[6] Fakat Taliban yetkilileri, ihracatın rupi üzerinden gerçekleşip gerçekleşmeyeceği konusunda net bir açıklama yapmamaktadır. Taliban’dan gelen hamlelerin ardından yaptığı basın toplantısında Pakistan Maliye Bakanı Miftah İsmail ise Afganistan’dan kömür almalarının fiyatların düşmesine bağlı olduğunu ifade etmiştir.[7]

Sonuç olarak Pakistan’ın kömüre ve buna karşılık Taliban’ın halka iş imkanı yaratabilmek için mali kaynağa ihtiyacı vardır. Bu yüzden de meselenin tamamen askıya alınacağını söylemek mümkün değildir. Lakin Afganistan kamuoyundaki duyarlılığın iki devlet arasındaki ilişkileri zorlaştıracağı öngörülebilir. Bu yüzden de tarafların kamuoyu diplomasisine yönelerek mevzubahis sorunu aşmaya çalışacaklarını söylemek mümkündür.


[1] “دستور نخست وزیر پاکستان برای واردات زغال سنگ از افغانستان”, Tasnim News, https://l24.im/sRQ, (Erişim Tarihi: 14.07.2022).

[2] “پاکستان واردات زغال سنگ از افغانستان را آغاز کرد”, Irib News, https://l24.im/qX13f6n, (Erişim Tarihi: 14.07.2022).

[3] “طالبان قیمت ذغال سنگ صادراتی افغانستان را بیش از دو برابر افزایش دادند”, VOA, https://www.darivoa.com/a/6636480.html, (Erişim Tarihi: 14.07.2022).

[4] “طالبان قیمت ذغال سنگ صادراتی افغانستان را بیش از دو برابر افزایش دادند”, VOA, https://www.darivoa.com/a/6636480.html, (Erişim Tarihi: 14.07.2022).

[5] “صادرات زغال سنگ از راه تورخم ممنوع شد”, Azadiradio, https://da.azadiradio.com/a/31875747.html, (Erişim Tarihi: 14.07.2022).

[6] “طالبان قیمت ذغال سنگ صادراتی افغانستان را بیش از دو برابر افزایش دادند”, VOA, https://www.darivoa.com/a/6636480.html, (Erişim Tarihi: 14.07.2022).

[7] “پاکستان ادامه واردات زغال سنگ از افغانستان را مشروط به کاهش بهای آن کرد”, Azadiradio, https://da.azadiradio.com/a/31929769.html, (Erişim Tarihi: 14.07.2022).

Ahmad Khan DAWLATYAR
Ahmad Khan Dawlatyar, 2013 yılında Kunduz Üniversitesi Hukuk ve Siyaset Bilimi Bölümü’nden mezun olmuştur. Yüksek lisans derecesini Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi Anabilim Dalı’nda “Türkiye Cumhuriyeti ve Afganistan İslam Cumhuriyeti Anayasalarında Güçler Ayrılığı İlkesi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz” başlıklı teziyle 2019 yılında almıştır. Çeşitli bilimsel etkinliklere katılan Dawlatyar, Afganistan sorunuyla ilgili bildiriler ve makaleler sunmuştur. Bu kapsamda “Afganistan Sorununun Dini ve İdeolojik Nedenleri” başlıklı sunumu yayınlanmıştır. Halihazırda Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı’nda doktora eğitimine devam etmektedir. ANKASAM bünyesinde yürütülen çalışmalara katkıda bulunan Ahmad Khan Dawlatyar’ın başlıca çalışma alanları Afganistan ve Pakistan’dır. Dawlatyar, anadil seviyesinde Farsça, Özbekçe, Türkçe ve Peştunca dillerine hakimdir. Ayrıca orta düzeyde İngilizce bilmektedir.