Tarih:

Paylaş:

Hazar Merkezli Projelerde Kazakistan-Azerbaycan-BAE Yakınlaşması

Benzer İçerikler

This post is also available in: English Русский

24 Şubat 2022 tarihinde başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı’nın küresel ticarete yönelik en önemli etkisi, hiç şüphesiz Kuzey Koridoru’nun tıkanması olmuştur. Bu kapsamda Doğu ile Batı’yı Çin-Orta Asya-Hazar Denizi-Kafkasya-Balkanlar-Avrupa rotası üzerinden bağlayan Orta Koridor’un ehemmiyetinin arttığını ifade etmek mümkündür. Çünkü Orta Koridor, Çin ile Avrupa arasındaki en kısa, en maliyetsiz ve en istikrarlı güzergahı teşkil etmektedir. Kuşkusuz bu durum, Hazar Denizi’ne kıyıdaş devletlerin jeopolitik ve jeoekonomik önemini dde arttırmaktadır. Bu nedenle de bölge devletlerinin Hazar merkezli projelere ağırlık verdiği ve dolayısıyla kendi konumlarını pekiştirmeye çalıştıkları görülmektedir.

Hazar merkezli işbirliklerinin derinleşmesi noktasında Kazakistan ve Azerbaycan’ın güçlü bir iradeye sahip olduğu ifade edilebilir. Bu anlamda taraflar arasındaki işbirliğinin ilk somut çıktısının 18 Ağustos 2022 tarihinde Kazakistan’ın KazMunayGas Yönetim Kurulu Başkanı Magzum Mirzagaliyev ile SOCAR Başkanı Rovshan Necef’in Bakü’de bir araya gelerek Hazar merkezli altyapı projelerini ele alması olduğu söylenebilir.[1] Aynı zamanda Mirzagaliyev ile Necef arasındaki görüşme, Orta Koridor’un yalnızca lojistik boyutunda değil; enerji arzı ve güvenliği noktasında da ön plana çıktığı anlamını taşımaktadır.

İlerleyen süreçte de taraflar arasındaki işbirliği arayışları ivmelenerek devam etmiş ve 24 Ağustos 2022 tarihinde Kazakistan Cumhurbaşkanı Sayın Kasım-Cömert Tokayev’in Azerbaycan Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev’le görüşmek üzere yaptığı Bakü ziyareti gerçekleşmiştir.[2] Bu da iki ülkenin enerji ihracatı, doğrudan yabancı yatırım çekme ve bölgesel-bölgeler arası entegrasyon süreçleri bakımından Orta Koridor’a verdikleri ehemmiyeti net bir şekilde gözler önüne sermiştir.

2023 yılının Ocak ayı itibarıyla Hazar merkezli işbirliği arayışlarının hız kazandığını ve bu arayışlarda Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) ön plana çıktığını ifade etmek mümkündür. Nitekim gerek Sayın Aliyev’in gerekse de Sayın Tokayev’in BAE’ye gerçekleştirdiği ziyaretler bu durumu ortaya koyar niteliktedir.

Bu kapsamda ilk olarak 15 Ocak 2023 tarihinde Sayın Aliyev’in Abu Dabi ziyareti gerçekleşmiştir. Ziyaret esnasında “Sürdürülebilir Kalkınma Haftası” etkinliğine katılan Sayın Azerbaycan Cumhurbaşkanı, toplantı esnasında şunları söylemiştir:[3]

“BAE, dünyanın en istikrarlı, gelişmiş ve başarılı ülkelerinden biri haline geldi. Ve biz, Azerbaycan’daki kardeşleriniz, yaptıklarınızdan gerçekten gurur duyuyoruz.”

Ayrıca Sayın Aliyev, BAE Devlet Başkanı Muhammed bin Zayed Al Nahyan’la da bir araya gelmiştir. İki lider arasındaki toplantıda taraflar arasındaki işbirliği fırsatları ele alınmış ve Sayın Aliyev, BAE’li mevkidaşını Bakü’ye davet etmiştir.[4] Halihazırda BAE’nin en bilineni Masdar şirketinin rüzgar enerji projesi olmak üzere yüz milyonlarca dolarla ifade edilen yatırım projelerinde Azerbaycan’la işbirliği yaptığı düşünüldüğünde, Sayın Aliyev’in ziyaretinde ön plana çıkan hususun da enerji olduğu söylenebilir. Her ne kadar daha ziyade yenilenebilir enerji projelerine atıfta bulunulsa da Hazar merkezli projelere BAE’nin katı sağlaması seçeneğinin es geçildiğini iddia etmek mümkün değildir. Zira ziyaret trafiği de buna işaret etmektedir.

Nitekim Sayın Aliyev’in ziyaretinin ardından BAE, Kazakistan Cumhurbaşkanı Sayın Tokayev’i ağırlamıştır. 16-19 Ocak 2023 tarihlerini kapsayan ziyarette Sayın Tokayev şu açıklamada bulunmuştur:[5]

“BAE, Ortadoğu ve Arap Dünyası’nda güvenilir bir stratejik ortağımızdır. Ülkeniz, bağımsızlığının ilk günlerinden beri Kazakistan’ı destekledi. Kazak halkı bunu asla unutmayacak. BAE, başkentimizin kalkınmasına ve gelişmesine önemli katkılar sağlamıştır. Bu, gerçek dostluğun kanıtıdır.”

Buna ek olarak Sayın Tokayev, BAE’nin Kazakistan’a yaklaşık 3 milyar dolar yatırım yaptığını ve Kazakistan’ın da BAE’ de 1 milyar doların üzerinde yatırımının belirterek 2022 yılında iki ülke arasındaki ticaret hacminin 600 milyon doları aştığını dile getirmiştir.[6]

Tahmin edileceği üzere taraflar, karşılıklı çıkarlara öncelik veren yapıcı ve pragmatik bir işbirliği şekli geliştirmiştir. Sayın Tokayev’in ziyareti esnasında iş dünyasından önemli isimlerle toplantılar ifa ettiği de düşünüldüğünde,[7] Astana’nın beklentisinin doğrudan yabancı yatırım çekmek olduğu öne sürülebilir. Elbette bu yatırım alanlarından biri de Hazar merkezli projelerdir.

Bu noktada ifade etmek gerekir ki; BAE, Orta Asya ve Kafkasya devletleriyle pragmatik ilişkiler geliştirmeyi önemseyen bir aktördür. Elbette bu münasebetlerde enerji faktörü belirleyici rol oynamaktadır. Çünkü Abu Dabi de tıpkı Astana ve Bakü gibi Hazar merkezli projelerde BAE’li şirketlerin yer almasına dair bir beklenti içerisindedir.

Nitekim hem Sayın Tokayev’in hem de Sayın Aliyev’in Nahyan’la görüşmelerinde ikili ilişkileri merkeze alan başka konular da masaya yatırılmasına rağmen Hazar Denizi’ne kıyıdaş iki devletin liderinin peş peşe gerçekleştirdikleri Abu Dabi ziyaretleri, meselenin özünde Orta Koridor’u merkeze alan ve bilhassa da enerji boyutu ön plana çıkan işbirliği arayışlarının bulunduğuna işaret etmektedir.

Sonuç olarak BAE, geçmişten beri enerji ve ekonomi temelli işbirlikleriyle bölgede faaliyet göstermektedir. Karşılıklı saygıya dayanan ve tüm tarafların kazanım elde ettiği bu işbirliklerinin en güncel başlığını ise Hazar Denizi’ne ilişkin projeler olduğu anlaşılmaktadır. Gerek Sayın Aliyev’in gerekse de Sayın Tokayev’in ziyaretlerii üç aktör arasında Orta Koridor merkezli enerji projeleri noktasında ciddi gelişmelerin yaşanabileceğinin habercisi olarak yorumlanabilir.


[1] “KazMunayGas Chairman Meets with Azerbaijan’s SOCAR President, Visits Batumi Oil Terminal”, Astana Times, https://astanatimes.com/2022/08/kazmunaygas-chairman-meets-with-azerbaijans-socar-president-visits-batumi-oil-terminal/, (Erişim Tarihi: 18.01.2023).

[2] ““Состоялась встреча Ильхама Алиева и Касым-Жомарта Токаева один на один”, Vesti, https://vesti.az/politika/sostoyalas-vstreca-ilxama-alieva-i-kasym-zomarta-tokaeva-odin-na-odin-470437, (Erişim Tarihi: 18.01.2023).

[3] “President Ilham Aliyev: United Arab Emirates Transformed into World’s One of most Stable, Developed and Successful Countries”, APA, https://apa.az/en/official-news/president-ilham-aliyev-united-arab-emirates-transformed-into-worlds-one-of-most-stable-developed-and-successful-countries-393861, (Erişim Tarihi: 18.01.2023).

[4] “Aliyev Went to Visit a Friend… to Create “Sustainable Development””, Aze.Media, https://aze.media/aliyev-went-to-visit-a-friend-to-create-sustainable-development/, (Erişim Tarihi: 18.01.2023).

[5] “President Tokayev’s Visit to UAE: Focus on Increased Business and Investment Ties”, KazInform, https://www.inform.kz/en/president-tokayev-s-visit-to-uae-focus-on-increased-business-and-investment-ties_a4024843, (Erişim Tarihi: 18.01.2023).

[6] Aynı yer.

[7] “Kazakh President Arrives in UAE for Official Visit”, Astana Times, https://astanatimes.com/2023/01/kazakh-president-arrives-in-uae-for-official-visit/, (Erişim Tarihi: 18.01.2023).

Dr. Doğacan BAŞARAN
Dr. Doğacan BAŞARAN, 2014 yılında Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden mezun olmuştur. Yüksek lisans derecesini, 2017 yılında Giresun Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı’nda sunduğu ‘’Uluslararası Güç İlişkileri Bağlamında İkinci Dünya Savaşı Sonrası Hegemonik Mücadelelerin İncelenmesi’’ başlıklı teziyle almıştır. Doktora derecesini ise 2021 yılında Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Anabilim Dalı‘nda hazırladığı “İmparatorluk Düşüncesinin İran Dış Politikasına Yansımaları ve Milliyetçilik” başlıklı teziyle alan Başaran’ın başlıca çalışma alanları Uluslararası ilişkiler kuramları, Amerikan dış politikası, İran araştırmaları ve Afganistan çalışmalarıdır. Başaran iyi derecede İngilizce ve temel düzeyde Farsça bilmektedir.