Tarih:

Paylaş:

Türk-Amerikan İlişkilerinde “Yenilenmiş Stratejik Ortaklık” mı?

Benzer İçerikler

Türk-Amerikan ilişkilerindeki durumu son iki karşılıklı hamle ve ABD Dışişleri Bakanı RexTillerson’ın Türkiye ziyareti fazlasıyla özetliyor: Çarpışma öncesi son sinyaller ve el ense hareketleri. Taraflar ya yeniden bir uzlaşma zemini bulacak ve Başkan Donald Trump’ın balkon konuşmasında zikrettiği bir ortaklık sürecini başlatacak ya da bir kez daha alanda yoğun bir vekâleten savaşın içine girecekler.

Dolayısıyla, fazlasıyla hassas bir sürecin içinden geçiyoruz ve Trump ile dış politikasında yeni bir yapılanma içerisine girmiş olan ABD artık daha fazla sabrım kalmadı, “çok ciddiyim” mesajı veriyor.

Ve görünen o ki, Tillerson bu mesajı Türk muhataplarının yüzüne doğrudan söylemek için ta buralara kadar “zahmet edip” geldi. Tillerson’ın gelişini bu kadar önemli kılan husus belki de buydu.

İki ülke arasındaki gerginlik her ne kadar PYD/YPG/SDG/PKK üzerine yoğunlaşmış gibi görünse de, temelde yaşananlar aslında çok daha farklı bir şeye işaret ediyor. Bunun adına Atlantikçilik-Avrasyacılık eksenli “yol ayrımı” aşamasına gelmiş bir “tercih meselesi” ya da “paylaşılamayan aktör” durumu dense sanırım çok da yanlış olmaz. Dolayısıyla, PYD/YPG/SDG/PKK ve diğer terör örgütleri sorunu, krizde sadece aysbergin görünen yüzüne “köpük” boyutuyla işaret ediyor.

Burada Türk-Amerikan ilişkilerinde ABD’li muhataplarımızı rahatsız eden şu üç husus ön plana çıkıyor: 1) Türk-Rus işbirliği ve bunun Ortadoğu yansıması; 2) İran krizinde Türkiye’nin net olmayan tutumu; 3) Türkiye’nin dış politikada denge arayışları ve Batı ile ilişkilere yeni bir tanım getirmek istemesi.

Türk-Rus İlişkileri İran Üzerinden Hedefte…

Burada özellikle ön plana çıkan husus, hiç kuşkusuz çok kutuplu bir dünya hedefi ekseninde adımlar atmaya çalışan Türkiye-Rusya ilişkilerinin gittikçe derinleşme-genişleme eğilimi göstermesi ve sahada elde ettiği başarılar. 27 Haziran sonrası yeniden başlatılan süreçte Ortadoğu üzerinde tarafların nasıl bir mutabakata vardıklarının anlaşılması ve burada İran’ın da etkin bir şekilde yer almaya başlaması (Türkiye-Rusya-İran Üçlüsü’nün/İnisiyatifi’nin ortaya çıkışı) ABD cenahında bir öfke patlamasına yol açmış görünüyor.

O yüzden de Türk-Rus ilişkilerindeki en zayıf/hassas nokta durumunda bulunan İran’ın hedef alınması hiç bir şekilde tesadüf olarak nitelendirilemez.

Böylesi bir olasılığa daha önceki yazılarımda da dikkate çekmiştim. Arzu edenler en azından “Türk-Amerikan İlişkilerinde Korkak Tavuk Oyunu ve Rusya” başlıklı yazıma şöyle bir bakabilirler.

Orada iki tespitte bulunmuştum. Birincisi: “Türkiye ve Rusya’nın hibrid savaşlar konusundaki alan deneyimi, işbirliği ve başarısı da ABD’yi fazlasıyla endişelendiriyor. 24 Ağustos ve sonrası yaşanan gelişmeler bundan dolayı ABD açısından endişe verici bulunuyor. Son olarak El-Bab’taki netice ortada. O yüzden ABD iki kurmay aklın arasını açmaya yönelik hamleler peşinde.”

Diğer tespitim ise aynen şu şekildeydi: “Gelişmeler ve Türkiye’den yapılan sert açıklamalar, Kasım 2007’nin hemen öncesini fazlasıyla hatırlatıyor. O tarih öncesinde de iki taraf korkak tavuk oyununu oynuyordu. Amerikalılar, Türklerin ciddi olduğunu anlayınca; “sorun neydi” deyip, konuşma ihtiyacı hissetmiş ve sonrasında da Mayıs 2013’e kadar devam edecek, kör-topal yeni bir süreci başlatmışlardı. Bakalım bu sefer durum nasıl olacak?”

Türkiye’ye Tarafını Seç Baskısı

Türkiye şu ana kadar yeni oyunda üzerindeki yoğun baskıyı bir kez daha herhangi bir tarafın parçası olmamak, daha net bir ifadeyle aktif tarafsızlık politikası kapsamında taraf olmamakta bulmuş gibi görünse de, bu politikayı takip etmesine en azından taraflar pek gönüllü görünmüyor.

Rusya bu yöndeki talebini her ne kadar yüksek sesle dile getirmese de (çünkü önlerinde halen capcanlı bir Stalin hatası duruyor), ABD için aynı şeyi söylemek pek mümkün değil. Türkiye’nin Büyük Ortadoğu Projesi’ndeki kritik yeri, yaptığı son hamleler ve attığı adımlarla ABD’li muhataplarınca çok net bir şekilde görülmüş durumda. Ondan dolayı sağlı sollu geliyorlar, saldırıyorlar. Dolayısıyla acelesi olan taraf bu sefer ABD ve Türkiye üzerindeki baskısı tahmin edilenin çok ötesinde…

Ve Türkiye şimdi bu baskıyı bertaraf etme ya da en azından muhatabının gazını almaya yönelik hamleler yapıyor. Zaman kazanmaya yönelik bu hamlelerin etkileri kendisini ikili ilişkiler ve sahada şimdiden göstermeye başlamış durumda. Yukarıda da kısmen değindiğim üzere, Türk-Rus ilişkilerinde yaşanan ve kısmi güven sorununa yol açan son gelişmeler, Suriye’de yürütülen ortak operasyonun sonlandırılması ve İran merkezli yaşananlar bunun somut göstergeleri olarak kabul edilebilir.

Taraflar bunun farkında mı? Elbette… Ne de olsa benzer bir baskı onlar açısından da geçerli. Örneğin Moskova bu yöndeki mesajını Rusya Şarkiyat Uluslararası ve Diplomasi Araştırmaları Merkezi Direktörü, Türkolog Vladimir Avatkov üzerinden veriyor. Nitekim Atakov’un Fırat Kalkanı Harekâtının sona ermesiyle ilgili değerlendirmesi hadiseyi çok net özetliyor: “Türkler şu anda dünyada ve bölgede denge ve yeni bir yer edinme arayışı içinde. Bu bağlamda Rusya ve ABD ile temaslar Ankara için büyük önem taşıyor.” Dışişleri Bakanı Tillerson sonrası ABD Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Thomas Shannon’ın 3-4 Nisan 2017 tarihlerinde Türkiye’ye gerçekleştireceği ziyareti işte bir de bu perspektiften değerlendirmekte fayda var.

Diğer taraftan, “iki taraf içindeki tarafların bir kısmı”nın Türkiye-ABD arasında uzlaşının ötesinde yeni ve farklı bir işbirliği dönemine, güçlendirilmiş bir stratejik ortaklığın başlangıcına yönelik bir takım arayışların içinde olabileceği olasılığını da göz ardı etmemek gerekiyor. Nasıl mı? Bir ara, gündem el verirse bunu da ele alırız…

Prof. Dr. Mehmet Seyfettin EROLhttps://www.ankasam.org/author/mse/?lang=en
1969 Dörtyol-Hatay doğumlu olan Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, Boğaziçi Üniversitesi (BÜ) Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden 1993 yılında mezun oldu. BÜ’de 1995 yılında Yüksek Lisans çalışmasını tamamlayan Erol, aynı yıl BÜ’de doktora programına kabul edildi. Ankara Üniversitesi’nde doktorasını 2005’de tamamlayan Erol, 2009 yılında “Uluslararası İlişkiler” alanında doçent ve 2014 yılında da Profesörlük unvanlarını aldı. 2000-2006 tarihleri arasında Avrasya Stratejik Araştırmaları Merkezi (ASAM)’nde görev yapan Erol, 2009 yılında Stratejik Düşünce Enstitüsü’nün (SDE) Kurucu Başkanlığı ve Yönetim Kurulu Üyeliği görevlerinde bulundu. Uluslararası Strateji ve Güvenlik Araştırmaları Merkezi (USGAM)’nin de kurucu başkanı olan Prof. Erol, Yeni Türkiye Stratejik Araştırmalar Merkezi (YTSAM) Uluslararası İlişkiler Enstitüsü Başkanlığını da yürütmektedir. Prof. Erol, Gazi Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi (GAZİSAM) Müdürlüğü görevinde de bulunmuştur. 2007 yılında Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı “Türk Dünyası Hizmet Ödülü”nü alan Prof. Erol, akademik anlamdaki çalışmaları ve medyadaki faaliyetlerinden dolayı çok sayıda ödüle layık görülmüştür. Bunlardan bazıları şu şekilde sıralanabilir: 2013 yılında Çağdaş Demokratlar Birliği Derneği tarafından “Yılın Yazılı Medya Ödülü”, 2015 yılında “APM 10. Yıl Hizmet Ödülü”, Türkiye Yazarlar Birliği tarafından “2015 Yılın Basın-Fikir Ödülü”, Anadolu Köy Korucuları ve Şehit Aileleri “2016 Gönül Elçileri Medya Onur Ödülü”, Yörük Türkmen Federasyonları tarafından verilen “2016 Türkiye Onur Ödülü”. Prof. Erol’un 15 kitap çalışması bulunmaktadır. Bunlardan bazılarının isimleri şu şekildedir: “Hayalden Gerçeğe Türk Birleşik Devletleri”, “Türkiye-AB İlişkileri: Dış Politika ve İç Yapı Sorunsalları”, “Avrasya’da Yeni Büyük Oyun”, “Türk Dış Politikasında Strateji Arayışları”, “Türk Dış Politikasında Güvenlik Arayışları”, “Türkiye Cumhuriyeti-Rusya Federasyonu İlişkileri”, “Sıcak Barışın Soğuk Örgütü Yeni NATO”, “Dış Politika Analizinde Teorik Yaklaşımlar: Türk Dış Politikası Örneği”, “Krizler ve Kriz Yönetimi: Aktörler ve Örnek Olaylar”, “Kazakistan” ve “Uluslararası İlişkilerde Güncel Sorunlar”. 2002’den bu yana TRT Türkiye’nin sesi ve TRT Radyo 1 (Ankara Radyosu) “Avrasya Gündemi”, “Stratejik Bakış”, “Küresel Bakış”, “Analiz”, “Dosya”, “Haber Masası”, “Gündemin Öteki Yüzü” gibi radyo programlarını gerçekleştirmiş olan Prof. Erol, TRT INT televizyonunda 2004-2007 yılları arasında Arayış, 2007-2010 yılları arasında Kanal A televizyonunda “Sınır Ötesi” ve 2020-2021’de de BBN TÜRK televizyonunda “Dış Politika Gündemi” programlarını yaptı. 2012-2018 yılları arasında Millî Gazete’de “Arayış” adlı köşesinde dış politika yazıları yayımlanan Prof. Erol’un ulusal-uluslararası medyada çok sayıda televizyon, radyo, gazete, haber siteleri ve dergide uzmanlığı dahilinde görüşlerine de başvurulmaktadır. 2006-2018 yılları arasında Gazi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde ve Ankara Üniversitesi Latin Amerika Araştırmaları Merkezi’nde (LAMER) de dersler veren Prof. Erol, 2018’den bu yana Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde öğretim üyesi olarak akademik kariyerini devam ettirmektedir. Çok sayıda dergi ve gazetede yazıları-değerlendirmeleri yayımlanan; Avrasya Dosyası, Stratejik Analiz, Stratejik Düşünce, Gazi Bölgesel Çalışmalar, The Journal of SSPS, Karadeniz Araştırmaları, gibi akademik dergilerde editörlük faaliyetlerinde bulunan Prof. Erol, Bölgesel Araştırmalar, Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları, Gazi Akademik Bakış, Ege Üniversitesi Türk Dünyası İncelemeleri, Demokrasi Platformu dergilerinin editörlüklerini hali hazırda yürütmektedir. 2016’dan bu yana Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM) Kurucu Başkanı olarak çalışmalarını devam ettiren Prof. Erol, evli ve üç çocuk babasıdır.