Çin’in Tianjin şehrinde gerçekleşen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi çerçevesinde bir dizi önemli karar alınmıştır. Bunlardan biri de Çin ve ŞİÖ arasında Dijital Ekonomi İşbirliği Platformu’nun başlatılmasıdır. Konuyla ilgili olarak Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu ve Ulusal Veri İdaresi, ŞİÖ ülkelerinin şehirleri, işletmeleri, üniversiteleri ve düşünce kuruluşları arasında dijital ekonomide çok boyutlu ve çok düzeyli işbirliğini güçlendirmeye devam edeceklerini açıklamıştır.[1]
Dijital ekonomide bölgesel entegrasyonun öne çıktığı bu işbirliği sayesinde ŞİÖ ülkeleri arasında yalnızca teknolojik uyumun değil, aynı zamanda sermaye ve yatırımlar açısından da güçlü bir dijital dayanışmanın pekiştirilmesi sağlanacaktır. Kapsamlı ve stratejik bir işbirliği olarak atılan bu adım, ülkeler arası etkileşim ve entegrasyona zemin hazırlayan üç temel başlığa yer vermektedir. Bunlar; “dijital altyapının güçlendirilmesi”, “dijital kurallar ve standartların uyumlaştırılması” ve “ortak ülkelerdeki dijital yeteneklerin geliştirilmesi” olarak sıralanabilir.[2]
Altyapı açısından Çin, ŞİÖ ülkelerinde internet, 5G, veri merkezleri gibi alanlarda yatırımlara odaklanarak hem ülkelerin kalkınmasına hem de örgüt içerisinde daha uyumlu hareket edilmesine katkıda bulunacaktır. Kurallarla birlikte ortak standartların geliştirilmesi mümkün kılınacak, Avrupa Birliği (AB) ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) gibi Batı’nın geliştirdiği normlara alternatif yollar sunulacaktır. Dijital yetenekleri oluşturan, ülkelerdeki insan kaynakları ise burs programları, teknoloji şirketlerinin sunduğu eğitimler ya da ortak araştırma merkezleri aracılığıyla geliştirilecek ve ŞİÖ ülkelerinin istihdamını artıracaktır.
Ekonomik işbirliğinin amaçladığı dijital kalkınmaya yönelik hedefler, pek çok alanda bölgesel dayanışmayı pekiştirmiş, ortak değerlerin geliştirilmesini sağlamıştır. Bu ekonomik işbirliğinin temelleri ise çok daha önceden atılmıştır.[3] 2024 yılında ŞİÖ Devlet Başkanları Konseyi’nin 24. Zirvesi’nde Astana Deklarasyonu kabul edilmiş ve enerji, güvenlik, ticaret, finans ve bilgi güvenliği konularını kapsayan 25 stratejik belge onaylanmıştır.[4]
12 Temmuz 2025 tarihinde Tianjin’de düzenlenen dijital ekonomi ve işbirliklerine yönelik forum, ŞİÖ üye devletlerinin hükümetleri, işletmeleri, üniversiteleri ve düşünce kuruluşlarından 1.500’den fazla konuğu bir araya getirmiştir. Katılımcılar, dijital entegrasyonun desteklediği endüstriyel gelişme, dijital yeteneklerin geliştirilmesi, veri yönetimi ve dijital altyapı inşaatı gibi çeşitli konularda görüş alışverişinde bulunmuştur.[5]
2017-2019 yıllarında netleştirilen teknolojiye yönelik fikirler, 2019-2020 yılları arasında bir vizyon oluşturmuştur. Daha sonra 2022-2024 yılları arasında yavaş yavaş kurumsallaşan hedefler günümüzdeki pratik uygulamaya geçiş sürecinin öncüsü olmuştur. Neticede ekonomik işbirliği, belli süreçler dahilinde çok katmanlı aşamalardan geçmiş, böylece altyapı, standartlar ve insan kaynağını kapsayan bütünsel bir çerçeveyle bugünkü şeklini almıştır.
Tianjin’de kurulan dijital ekonomi platformu da bu süreçlerin kurumsal başarısı olmuştur. Çünkü daha önce farklı kanallarla daha sınırlı ölçeklerde yürütülen dijital işbirliği girişimleri, artık tek bir platform üzerinden koordine edilebilmektedir. Ayrıca bu platform, ŞİÖ ülkelerindeki şehirler, işletmeler, üniversiteler ve düşünce kuruluşları gibi çeşitli aktörleri de sürece dahil ederek sürekliliği olan bir işbirliği mekanizması oluşturmuştur.
Dahası altyapı, standartlar ve insan kaynağı alanlarında geniş bir perspektif sunan bu işbirliği, yapısı gereği sürekli bir işbirliği halinde olma, eğitim sürecini dahil etme niteliklerini de barındırdığından dolayı uzun vadeli hedefler içermektedir. Öyle ki uzun yıllar sonucunda oluşturulan bu platform, teorik boyuttan uygulama aşamasına geçişin somut bir örneğini oluşturmaktadır. Özellikle ortak standartların belirlenmesi hem altyapı yatırımlarını hızlandıracak hem de ŞİÖ ülkeleri arasındaki diyalogların gelişmesine ve kolaylaşmasına katkıda bulunacaktır.
Sonuç olarak Tianjin’deki “ŞİÖ Dijital Ekonomi Platformu”, yıllar süren diyaloglar, anlaşmalar ve kurumsallaşma adına atılan aşamalı adımların ulaştığı nihai adım olarak öne çıkmaktadır. Çeşitli alanlarda geliştirilen kısa vadeli projeler, daha bütüncül bir çerçevede ele alınmış ve sürdürülebilir şekilde dönüştürülmüştür. Gelecekte ise ŞİÖ ülkelerinin ulusal çıkarları ortak hedeflerle, uyumla dengelenerek özellikle yatırım projelerinin daha hızlı ilerlemesini sağlayacaktır. Ayrıca dijital alana gösterilen özen ve ilerlemeye yönelik hedefler, gelecekte ŞİÖ’nün ekonomik yönünün yanı sıra dijital düzenin önemli aktörlerinden biri olarak küresel ölçekte dijital ekonomi ve yönetişim gibi daha farklı alanlarda farklı kimlikler kazanmasına da imkan tanıyacaktır.
[1] “China-SCO digital economy cooperation platform launched in Tianjin: report”, Global Times, https://www.globaltimes.cn/page/202509/1342391.shtml, (Erişim Tarihi: 02.09.2025).
[2] Aynı Yer.
[3] “Statement of the Council of Heads of State of the Shanghai Cooperation Organisation on Strengthening Cooperation in Science, Technology and Innovation”, The Shanghai Cooperation Organisation https://eng.sectsco.org/20210917/782613.html, (Erişim Tarihi: 03.09.2025).
[4] “SCO Summit Adopts Astana Declaration, Reaches Strategic Agreements”, The Astana Times, https://astanatimes.com/2024/07/sco-summit-adopts-astana-declaration-reaches-strategic-agreements/, (Erişim Tarihi: 03.09.2025).
[5] “SCO digital economy forum highlights new cooperation horizons”, People’s Daily Online, https://en.people.cn/n3/2025/0712/c90000-20339377.html, (Erişim Tarihi:03.09.2025).
