Vietnam Komünist Partisi Genel Sekreteri Nguyen Phu Trong ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Joe Biden, 10 Eylül 2023 tarihinde bir araya gelmiş ve taraflar, diplomatik ilişkileri üst seviyeye çıkarma kararı almıştır.[1] Bu gelişmeyle ilgili Çinli yetkililer, Güneydoğu Asya’da yeni bir Soğuk Savaş’ın başlayabileceğini söylemişlerdir. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, Washington’ın “hegemonik ve Soğuk Savaş zihniyetini” bir kenara bırakmasını ve Asya ülkeleriyle ilişkilerde “uluslararası ilişkileri düzenleyen temel normlara uyması” gerektiğini belirtmiştir.[2]
Mao Ning, aynı zamanda Vietnam’ın Pekin’le ilişkisinin “dış politikada birinci öncelik” olduğunu hatırlatmış ve “ABD’den bölge ülkelerinin ortak istikrar, işbirliği ve kalkınma arzularına saygı duymasını” istemiştir.[3]
Beyaz Saray Doğu Asya Kıdemli Direktörü Mira Rapp-Hooper ise Pekin’in Washington’un hamlelerini Soğuk Savaş zihniyeti olarak değerlendirmesine karşı çıkmış ve “Her türlü Soğuk Savaş hamlesinden” çok uzak olan Vietnam’la ortaklığın “Amerika Birleşik Devletleri perspektifinden modern ortaklığın neye benzediğini özetlediğini” vurgulamıştır. Rapp Hopper, ABD’yle ortaklığın Vietnam’ı Washington ya da Pekin arasında seçim yapmak zorunda bırakmadığını söylemiş ve bunun Vietnam’ın herhangi biri veya herhangi bir şey yerine ABD’yi seçmesiyle ilgili olmadığını, bunun tüm aktörlerin birlikte neyi temsil ettiğiyle ilgili olduğunu ifade etmiştir.[4]
ABD’nin Vietnam Büyükelçisi Marc E Knapper, Vietnam’la yeni ilişkinin “başka kimseyle ilgili olmadığının” altını çizerek şu ifadeleri kullanmıştır:[5]
“Bu, iki ülkenin çıkarlarıyla ve bu ilişkinin ortak refahımız, ortak güvenliğimiz, özgür ve açık bir Hint-Pasifik ile özgür ve açık bir Güney Çin Denizi’ne ilişkin ortak çıkarlarımız açısından sahip olduğu asıl değerle ilgili.”
Joe Biden; Donald Trump ve Barack Obama’nın ardından Vietnam’ı ziyaret eden üçüncü ABD Başkanı olmuştur.[6] Vietnamlıların bahse konu olan ilgiden de memnun oldukları söylenebilir. Başkan Biden’ın ziyareti, görevdeki başkanın kim olduğuna veya hangi partiden geldiğine bakılmaksızın oldukça önemlidir. Bu, Vietnam’ın ABD’yle diplomatik ilişkilerini pozitif yönlü sürdürebildiğini göstermektedir.
Herhangi bir aktörün büyük güç konumundaki ABD’yle iyi ilişkiler kurmak istemesi gayet anlaşılabilir bir durumdur. Buradaki farklılık Vietnam’ın Çin’le olan ideolojik bağları, jeopolitik konumu ve bu bağlamda ABD’nin Çin’i kuşatma politikasında yer alıp almayacağıyla ilgilidir. Çin, Vietnam’ı Amerikan eksenine kaptırmak istemeyecektir. Dolayısıyla Pekin, gelişen Washington-Hanoi ilişkilerinden endişe duymaktadır.
Sonuç olarak ABD, Soğuk Savaş döneminde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne (SSCB) karşı uygulayarak avantajlı bir sonuç elde ettiği çevreleme politikasını günümüzde Çin’e karşı da uygulamaya çalışmaktadır. Kutuplaşma siyasetinin etkili olduğu Asya-Pasifik’te devletler, diğer aktörleri kendi yanlarına çekmeye başlamışlardır. Vietnam, en nihayetinde ABD veya Çin arasında bir tercihe zorlanmaktadır.
[1] “Remarks by President Biden and General Secretary Nguyễn Phú Trọng of the Communist Party of Vietnam Before Bilateral Meeting”, The White House, https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2023/09/10/remarks-by-president-biden-and-general-secretary-nguyen-phu-trong-of-the-communist-party-of-vietnam-before-bilateral-meeting/, (Erişim Tarihi: 16.09.2023).
[2] “China Sees ‘Cold War Mentality’ in US-Vietnam Pact, Vietnamese Disagree”, Al Jazeera, https://www.aljazeera.com/news/2023/9/16/china-sees-cold-war-mentality-in-us-vietnam-pact-vietnamese-disagree, (Erişim Tarihi: 16.09.2023).
[3] Aynı yer.
[4] “US Says Hanoi Ties Upgrade is not a ‘Cold War’ Move Against China”, Reuters, https://www.reuters.com/world/us-says-hanoi-ties-upgrade-is-not-cold-war-move-against-china-2023-09-13/, Reuters, (Erişim Tarihi: 16.09.2023).
[5] “Digital Press Briefing with Marc E. Knapper, U.S. Ambassador to Vietnam and Dr. Mira Rapp-Hooper, Special Assistant to the President and Senior Director for East Asia and Oceania, National Security Council, U. S. Department of State, https://t.ly/e1krS, (Erişim Tarihi: 16.09.2023).
[6] “China Sees ‘Cold War Mentality’ in US-Vietnam Pact, Vietnamese Disagree”, Al Jazeera, https://www.aljazeera.com/news/2023/9/16/china-sees-cold-war-mentality-in-us-vietnam-pact-vietnamese-disagree, (Erişim Tarihi: 16.09.2023).
