Amerika Birleşik Devletlerin (ABD) ve Çin’in dünyanın en güçlü ekonomilerine sahip olduğu[1] ve bu durumun da söz konusu aktörler arasında jeoekonomik, jeopolitik ve jeostratejik bir rekabet yarattığı görülmektedir. Aynı zamanda mevzubahis rekabetin hem bölgesel hem de küresel bir mahiyete sahip olduğu öne sürülebilir. Dolayısıyla hem Washington hem de Pekin, bahse konu olan rekabet bağlamında birbirlerine karşı stratejiler geliştirmektedir.
Dahası 24 Şubat 2022 tarihinde başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı,[2] ABD ile Çin arasındaki rekabet üzerinde de önemli bir etki yaratmıştır. Çünkü Pekini ABD ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) karşıtlığı üzerinden şekillenen bir dış politika anlayışına sahiptir.
Öte yandan Rusya’nın da Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) döneminden kalma bir Batı karşıtlığı vardır. Her ne kadar 2000’li yılların başında bu durum değişiyor gibi gözükse de günümüzde Moskova yönetimi, bilhassa Ukrayna’daki savaşla birlikte Batı ve NATO karşıtlığını temel dış politika uygulamaya yönelmiştir.
Tüm bunların yanı sıra Pekin ve Moskova her ne kadar uzun vadede jeopolitik perspektife birer rakip olarak da gözükseler kısa vadede Batı karşıtlığı üzerinden bir işbirliği içerisindedir. Bu bağlamda Çin’in Rusya’nın hızlı bir galibiyet alarak Batı’yı zayıflatacağını düşünmesi nedeniyle Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlangıcında Moskova’ya destek verdiği; ancak sahada işlerin planlandığı gibi gitmediği ve bahse konu olan savaşın Batı’yı konsolide ettiği görülmüştür. Bu da Çin’in savaşa bakış açısının değişmesine yol açmıştır. Ancak bu iki devletin söz konusu gelişmelere rağmen Batı karşıtlığı noktasında bir müttefiklik inşa edebilmeyi başardığı söylenebilir.
Bu kapsamda Washington’un Soğuk Savaş yıllarında Sovyetler Birliği’ne karşı uyguladığı çevreleme stratejisini[3] Pekin’e karşı da hayata geçirdiği ifade edilebilir. Zira ABD, Soğuk Savaş döneminde bu stratejiden yararlanmış ve kendisi açısından avantajlı bir çıktı almıştır. Dolayısıyla ABD’nin Çin’e karşı bu eylemi de Washington-Pekin hattında tezahür eden rekabete bölgesel bir mahiyet kazandırmaktadır.
Gerek ABD’nin söz konusu stratejisinden dolayı meydana gelen bölgesel güç mücadelesi gerekse de Rusya ile Çin’in ABD, NATO ve Batı karşıtlığı üzerinden sergilediği birliktelik, Moskova’nın hem Pekin’le olan bağlarını geliştirmesine hem de Asya-Pasifik Bölgesi’ndeki gelişmelerde daha fazla söz sahibi olmasına kapı aralamaktadır.
Bu doğrultuda ilk olarak 27 Haziran 2023 tarihinde Tayvan Boğazı yakınlarında iki Rus savaş gemisinin görülmesi dikkat çekici bir gelişme olarak kayda geçmiştir.[4] Dahası Rusya’nın Interfax haber ajansında çıkan bir habere göre Rus Pasifik Filosu’ndan bir gemi, Güney Çin Denizi’nde de gözlemlenmiştir.[5]
Dahası 16 Temmuz 2023 tarihinde Çin Savunma Bakanlığı tarafından bakanlığın resmi WeChat hesabından yapılan açıklamada beş savaş gemisi ve dört helikopterden oluşan Çin filosunun doğudaki Qingdao Limanı’ndan ayrıldığı ve Japon Denizi üzerinde önceden belirlenmiş bir bölgede “stratejik su yollarının güvenliğini sağlama” amaçlı bir tatbikat için Rus deniz ve hava kuvvetlerine katılacağı belirtilmiştir.[6] Nitekim Çin Savunma Bakanı Li Shangfu, 2023 yılının Temmuz ayında Pekin’de Rus Donanması komutanı Amiral Nikolai Yevmenov’la bir araya geldiğinde, her iki taraf da askeri bağları güçlendirme taahhüdünü yinelemiştir.[7]
Bu çerçevede Çin ile Rusya’nın Batı’ya karşı birliktelik mesajı vermeyi hedeflediği öne sürülebilir. Dahası Moskova’nın da batı sınırında Kiev’le savaşırken; aynı zamanda doğu sınırıyla ilgilenebileceğini göstermeyi amaçladığı söylenebilir.
Kısacası her ne kadar uzun vadede jeopolitik birer rakip de olsalar da Çin ile Rusya arasında Batı karşıtlığı üzerinden yürütülen bir işbirliği mevcuttur. Söz konusu işbirliğinin kapsamının genişlemesi, her iki aktörün de Batı’ya karşı daha rekabetçi bir duruş sergilmesinin önünü açabilir.
[1] “The World’s Largest Economies”, World Data Info, https://www.worlddata.info/largest-economies.php, (Erişim Tarihi: 03.07.2023).
[2] “Ukraine in Maps: Tracking the War with Russia”, British Broadcasting Corporation News, https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682, (Erişim Tarihi: 03.07.2023).
[3] “The History of Containment Policy”, Thought Co, https://www.thoughtco.com/definition-of-containment-2361022, (Erişim Tarihi: 03.07.2023).
[4] “Japan Says Russian Warships Spotted Near Taiwan, Okinawa Islands, Reuters, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-says-russian-warships-spotted-near-taiwan-okinawa-islands-2023-07-01/, (Erişim Tarihi: 03.07.2023).
[5] Russian Warships Spotted off Taiwan’s East Coast ‘on Way Home’ from Komodo Drills”, South China Morning Post, https://www.scmp.com/news/china/military/article/3225800/russian-warships-spotted-taiwans-east-coast-way-home-komodo-drills, (Erişim Tarihi: 03.07.2023).
[6] “China, Russia to Start Joint Air and Sea Drill in Sea of Japan”, Reuters, https://www.reuters.com/world/china-russia-start-joint-air-sea-drill-sea-japan-2023-07-16/, (Erişim Tarihi: 03.07.2023).
[7] “China’s Defence Minister Meets Russian Navy Head in Beijing”, Reuters, https://www.reuters.com/world/chinas-defence-minister-meets-russian-navy-head-beijing-defence-ministry-2023-07-03/, (Erişim Tarihi: 03.07.2023).
