Çin, büyüyen gücü ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’ne (NATO) meydan okuyarak sahip olduğu küresel hegemonya iddiası bağlamında Batı’ya karşı küresel bir rekabet vermektedir. Nitekim bu rekabetin jeopolitik, jeoekonomik ve jeostratejik boyutları da bulunmaktadır. Söz konusu durum, bilhassa ABD ve NATO’nun Pekin’e karşı bölgesel olarak uygulamaya çalıştığı çevreleme politikası kapsamında Çin’i ittifaklar inşa etmeye ve yeni işbirlikleri geliştirmeye itmektedir.
Bu bağlamda Rusya ve Kuzey Kore’nin dış politika üretim süreçlerini Batı karşıtlığı perspektifinden geliştiren devletler olarak öne çıkan aktörler olduğu söylenebilir. Bu da farklı şekillerde kendini göstermektedir. Nitekim 27 Haziran 2023 tarihinde Tayvan yakınlarında Rusya’ya ait iki savaş gemisinin görüntülenmesi,[1] Rusya’nın Interfax haber ajansının 23 Haziran 2023 tarihinde bildirdiğine göre Rus Pasifik Filosu’ndan bir geminin Güney Çin Denizi’ni geçtiği ve ardından Filipinler’e yakın bir noktada güney bölgelerine girdiği bilgisi[2]ve 16 Temmuz 2023 tarihinde Çin Savunma Bakanlığı tarafından WeChat hesabından yapılan açıklamada beş savaş gemisi ve dört helikopterden oluşan Çin filosunun doğudaki Qingdao Limanı’ndan ayrıldığının duyurulması ve bu filonun Japon Denizi üzerinde önceden belirlenmiş bir bölgede “stratejik su yollarının güvenliğini sağlama” amaçlı bir tatbikat için Rus deniz ve hava kuvvetlerine katılacağının belirtilmesi[3] mevzubahis durumun önemli çıktılardır.
Gelişmeler, Washington’un da ittifaklar ve işbirlikleri bağlamında Asya-Pasifik Bölgesi’yle daha yakından ilgilenmeye başlamasını beraberinde getirmektedir. Zaten halihazırda ABD; AUKUS Paktı, Anzus Anlaşması ve Dörtlü Güvenlik Diyaloğu (QUAD) gibi aktörler ve bölgesel güçlerle hayata geçirdiği silah anlaşmaları vasıtasıyla bölgede önemli bir nüfuza sahiptir. Ancak gelinen süreç ABD’nin bölgedeki askeri varlığını arttırmasına da sebebiyet vermektedir. Nitekim 13 Temmuz 2023 tarihinde Çin savaş uçakları, ABD Donanması’na ait bir devriye uçağının Tayvan Boğazı’nı geçtiğini görmüştür. Bu uçağın ABD Donanması’nın 7. Filosu’na ait olan denizaltısavar olarak da görev yapan bir P-8A Poseidon deniz devriye ve keşif uçağı olduğu belirtilmiştir.[4]
ABD Donanması’ndan yapılan açıklamada, “Uluslararası hukuka uygun olarak Tayvan Boğazı’nda faaliyet gösteren ABD, tüm ulusların seyir hak ve özgürlüklerini koruyor.” denilmiştir. Çin Ordusu tarafından yapılan açıklamada ise bu bir “aldatmaca” olarak tanımlanmış ve Amerikan uçağının izlenmesi ve uyarılması için bölgeye uçaklar gönderdiği belirtilmiştir.[5]
Çin Ordusu’nun Doğu Cephesi Komutanlığı’nın WeChat hesabından yaptığı açıklamada ise “Sahnedeki birlikler her zaman yüksek alarm durumundadır ve ulusal egemenlik ve güvenliğin yanı sıra bölgesel barış ve istikrarı kararlılıkla savunacaktır.” denilmiştir.[6] Bahse konu olan durum, Tayvan veya Güney Çin Denizi üzerinden çıkması muhtemel bir sıcak çatışmanın bölge dışından çeşitli aktörlerinden katılımıyla küresel bir dönüşebileceği olasılığını içerisinde barındırmaktadır.
Öte yandan Tayvan Boğazı’nda Çin ile Tayvan arasında resmi olmayan bir sınırın bulunması da Batılı aktörlerin bu sınırı geçme noktasında herhangi bir caydırıcılık hissetmemesine neden olmaktadır. Tayvan’ın bu konudaki tezi, Çin’in de bu bölgede askeri tatbikatlar yapıyor olduğu yönündedir. Ancak bu tez, Pekin nezdinde kabul görmemektedir. Çünkü Çin, Tayvan’ı “anakaraya bağlanması gereken ayrılıkçı bir bölge” olarak nitelendirmektedir.
“Tek Çin Prensibi” çerçevesinde Çin’in Tayvan’ı kendi toprağı olarak görmesi, Pekin yönetiminin söz konusu tatbikatları meşru görmesine yol açmaktadır. Nitekim Tayvan’ın uluslararası alanda tanınan bir devlet olmaması, bu iddiayı güçlendiren bir unsurdur.
Sonuç olarak bölge dışındaki aktörlerin küresel hedefleri, Asya-Pasifik’teki rekabeti tırmandırmaktadır. Bu nedenle de gerek Çin’in gerekse de ABD’nin bölgedeki aktörlerle olan işbirliği ve ittifak arayışları hız kazanmaktadır.
[1] “Japan Says Russian Warships Spotted Near Taiwan, Okinawa Islands”, Reuters, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-says-russian-warships-spotted-near-taiwan-okinawa-islands-2023-07-01/, (Erişim Tarihi: 19.07.2023).
[2] “Russian Warships Spotted off Taiwan’s East Coast ‘on Way Home’ from Komodo Drills”, South China Morning Post, https://www.scmp.com/news/china/military/article/3225800/russian-warships-spotted-taiwans-east-coast-way-home-komodo-drills, (Erişim Tarihi: 19.07.2023).
[3] “China, Russia to Start Joint Air and Sea Drill in Sea of Japan”, Reuters, https://www.reuters.com/world/china-russia-start-joint-air-sea-drill-sea-japan-2023-07-16/, (Erişim Tarihi: 19.07.2023).
[4] “US Navy Plane Flies Through Taiwan Strait, China Carries Out More Drills”, Reuters, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-navy-plans-flies-through-taiwan-strait-after-chinese-drills-2023-07-13/, (Erişim Tarihi: 19.07.2023).
[5] “US Military Aircraft ‘Roars & Soars’ Over Taiwan Strait As Chinese Fighter Jets Watch Like A Hawk”, The Eurasian Times, https://www.eurasiantimes.com/us-military-aircraft-roars-soars-over-taiwan-strait-as-chines/, (Erişim Tarihi: 19.07.2023).
[6] “US Navy Plane Flies Through Taiwan Strait, China Carries Out More Drills”, Aol., https://www.aol.com/us-navy-plane-flies-taiwan-071608949.html, (Erişim Tarihi: 19.07.2023).
