Çin dünyanın en büyük ve en güçlü ikinci ekonomisine sahiptir.[1] Aynı zamanda Pekin, küresel tedarik zincirinin de tepesinde yer almaktadır.[2] Öte yandan Çin’in giderek büyüyen politik ve ekonomik gücü ve küresel çapta artan nüfuzu da Amerika Birleşik Devletleri’yle (ABD) rekabete girmesine neden olmaktadır. Tüm bunların yanı sıra Pekin, ABD ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) tarafından dizayn edilen kurallara dayalı uluslararası düzenle rekabet etme hedefi de gütmektedir. Nitekim tüm bu hususlar da Batı ile Çin arasında uluslararası çapta bir mücadele yaşanmasına neden olmaktadır.
Dahası ABD, politik tecrübelerine dayanarak Soğuk Savaş zamanında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne (SSCB) karşı uygulayarak sonuç aldığı çevreleme stratejisini Çin’e karşı da uygulamak istemektedir. Bu da iki ülke arasındaki rekabete bölgesel bir özellik katmaktadır. Bu da jeopolitik bir mücadeleyi ve dolayısıyla bölgesel ittifakları ve işbirliklerini beraberinde getirmektedir.
Bu bağlamda bilhassa ABD’nin Çin’in çevrelenmesi hedefiyle bölgesel hamleler yaptığı ve önemli birliktelikler kurduğu öne sürülebilir. Washington’un işbirliği yaptığı devletlerin başında Avustralya, Japonya, Güney Kore, Yeni Zelanda, Filipinler, Endonezya ve Vietnam’ın geldiği söylenebilir. Diğer taraftan ABD’nin Papua Yeni Gine’yi de yeni bir müttefik olarak seçtiği söylenebilir.
Bu kapsamda ilk olarak Papua Yeni Gine’nin İngiliz Milletler Topluluğu’na dahil olduğunu[3] hatırlatmakta fayda vardır. Yani İngiltere Kralı III. Charles’ın Krallık hükmü Papua Yeni Gine’de de geçerlidir. Zira bu durum, Port Moresby’yi konjonktürel olarak Batı’ya yakınlaştırmaktadır.
Bunun yanı sıra ABD’nin Papua Yeni Gine’yle bir savunma anlaşması imzalaması da bahse konu olan durumu kanıtlar niteliktedir. Washington yönetimi, Port Moresby’yle 22 Mayıs 2023 tarihinde bir savunma anlaşması imzalamıştır. [4] Konuyla ilgili yaptığı açıklamada ABD Dışişleri Bakanlığı, bu anlaşmanın güvenlik işbirliğini geliştirmeye, Papua Yeni Gine’nin savunma gücünü arttırmaya ve bölgesel istikrarı sağlamaya yardımcı olacak bir çerçeve oluşturduğunu söylemiştir.[5] Papua Yeni Gine Başbakanı James Marape ise şunları söylemiştir:[6]
“İç güvenliğimiz kadar egemenlikle ilgili sorunlarımız da var. Sınırlarımızın güvenliğinden emin olmamız ve endişe etmememiz için bu anlaşmayı yapıyoruz.”
Bu noktada Papua Yeni Gine’nin askeri gücünü geliştirmeyi hedeflediği Asya-Pasifik Bölgesi’nde Batı temelli bir konumlanışı içselleştirdiği öne sürülebilir. Dahası bu ülkenin Avustralya’nın kuzeyinde yer yer alması da ülkeye jeostratejik bir önem kazandırmaktadır. Bunun da Çin’e karşı bir çevreleme politikası yürüten ABD için Port Moresby’nin ehemmiyetini arttırdığı söylenebilir.
Dahası, Papua Yeni Gine yaklaşık 10 milyonluk nüfusa sahiptir.[7]. Bu da ülkeyi Pasifik’in en kalabalık ada ülkesi yapmaktadır.[8] Nitekim bu durumun da Washington’u bölgeye çeken etkenlerden olduğu ileri sürülebilir.
Sonuç olarak ABD’nin Asya-Pasifik Bölgesi’ndeki etkinliğinin, nüfuzunun ve ittifaklarının gün geçtikçe daha da arttığı söylenebilir. Bu durumun da bölgesel olarak Çin ve Kuzey Kore gibi devletlerin güvenlik endişelerini arttıracağı ve bölgedeki güvenlik ikilemini derinleştireceği öngörülebilir. Nitekim Batı’nın ve NATO’nun temel amacının rakipleri olarak gördükleri devletlere karşı caydırıcılık yaratmak olduğu söylense de söz konusu eylemlerin Pekin ve Pyongyang üzerinde provokatif bir etki yaratacağı iddia edilebilir. Öte yandan ABD’nin tüm bu eylemleri, Çin’in Tayvan’la birleşme planlarına hız vermesine de yol açabilir.
[1] “Top 10 LArgest Economies in the World”, Business Insider India, https://www.businessinsider.in/top-10-largest-economies-in-the-world/articleshow/70547252.cms, (Erişim Tarihi: 22.05.2023).
[2] “Inventory and the Role of China in Global Supply Chain”, Foundation for Future Supply Chain, https://futuresupplychains.org/whitepaper/inventory-and-the-role-of-china-in-global-supply-chains/, (Erişim Tarihi: 22.05.2023).
[3] “Member Countries”, The Commonwealth, https://thecommonwealth.org/our-member-countries, (Erişim Tarihi: 22.05.2023).
[4] “U. S. Signs New Security Pact with Papua New Guinea Amid Competition with China”, Associated Press News, https://apnews.com/article/united-states-pacific-security-china-papua-new-guinea-blinken-a4a052e05ff3f03f9e392e66cca74018, (Erişim Tarihi: 22.05.2023).
[5] Aynı yer.
[6] Aynı yer.
[7] “India’s Modi to Visit Papupa New Guinea in Outreach to Pacific Island Countries”, Voice of America News, https://www.voanews.com/a/india-s-modi-to-visit-papua-new-guinea-in-outreach-to-pacific-island-countries/7098634.html, (Erişim Tarihi: 22.05.2023).
[8] “Pacific Island Nations 2023”, World Population Review, https://worldpopulationreview.com/country-rankings/pacific-island-nations, (Erişim Tarihi: 22.05.2023).
