Asya-Pasifik jeopolitiği incelendiğinde, Kuzey Kore ile Çin’in Batı, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün (NATO) önemli birer rakibi olduğu söylenebilir. Bu çerçevede Batı ile Kuzey Kore arasındaki rekabet daha çok bölgesel bir seyre sahipken; Batı ile Çin arasındaki mücadelenin küresel dengelere etki ettiği öne sürülebilir.
Bu kapsamda Kuzey Kore’nin dünyanın en büyük nükleer güçlerinden biri olduğunu[1] söylemekte fayda vardır. Öte yandan Pyongyang, 2022 yılında rekor sayıda Kıtalararası Balistik Füze denemesi ve nükleer tatbikat yapmıştır.[2] Dahası Kuzey Kore’nin büyüyen nükleer gücüne ve artan nükleer tatbikatlarına yönelik Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) içerisinde alınmaya çalışılan yaptırım kararları da Çin ve Rusya’nın vetosuyla engellenmektedir.[3] Tüm bunların yanı sıra Pyongyang’ın Batı ve ABD karşıtı söylemleri de aradaki gerilimi arttırmaktadır.
Söz konusu rekabetlerin Çin boyutuna bakıldığında ise söz konusu ülkenin 2008 yılında başlayan küresel ekonomik krizin[4] ardından 2010 yılında Japonya’yı geçerek[5] dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olduğu belirtilmelidir.[6] Nitekim Pekin’in bu büyümesi de ABD ve NATO temelli Batı düzenine meydan okumasına yol açmıştır. Bu çerçevede Batı ile Çin arasında jeoekonomik, jeopolitik ve jeostratejik bir rekabet olduğu öne sürülebilir.
Mevzubahis rekabet, ABD’nin Asya-Pasifik Bölgesi’nde ittifaklar kurarak ve işbirliği zeminleri yaratarak kendisine önemli müttefikler edinmesine sebep olmaktadır. Bu kapsamda Avustralya, Japonya, Güney Kore, Vietnam, Endonezya, Yeni Zelanda ve Filipinler’in Batı’nın mühim bölgesel müttefikleri olduğu ifade edilebilir. Ancak bu devletler arasından Güney Kore ve Japonya öne çıktığı açıktır. Zira Japonya’nın BMGK’ya daimi olmayan geçici üye olarak kabul edilmesi de ABD’nin Çin ve Kuzey Kore’ye karşı elini güçlendiren bir gelişme olmuştur.[7]
Öte yandan Seul ile Tokyo arasında Japon işgali döneminden kalma birçok tarihsel problem vardır. Bunların başında söz konusu savaş döneminde zorla çalıştırılan işçilerin tazminatı, konfor kadınları ve Dokdo/Takeshima Adaları gibi problemler gelmektedir. Fakat özellikle de Kuzey Kore’nin yarattığı nükleer tehditleri yakından hissetmeleri ve Çin karşıtlığı sebebiyle Batı, bu iki aktörü konsolide edebilmektedir.
Taraflar, her ne kadar dış politika üretim süreçlerinde müşterek rakipler üzerinden ortak paydada buluşabiliyor olsa da Japonya ile Güney Kore arasındaki tarihsel problemler hala sürmektedir. Örneğin Seul’un tartışmalı Dokdo/Takeshima Adaları üzerinde tatbikatlar gerçekleştirmesi, Tokyo yönetimi tarafından “son derece üzücü” şeklinde nitelendirilerek kınanmıştır.[8]
7 Temmuz 2023 tarihinde Japonya Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada Tokyo’daki Güney Kore Büyükelçiliği’ne üst düzey bir diplomatın çağrıldığı ve Seul’deki Japonya Büyükelçiliği’ne de üst düzey bir Güney Kore’li yetkilinin çağrıldığı söylenmiştir.[9] Aynı zamanda söz konusu açıklamada şu ifadelere de yer verilmiştir:[10]
“Takeshima, tarihsel gerçekler ışığında ve uluslararası hukuka dayalı olarak tartışmasız bir şekilde Japonya’nın doğal bir toprağıdır. Güney Kore Ordusu’nun tatbikatları kabul edilemez ve son derece üzücüdür.”
Mevzubahis durum ise devletlerin ortak rakip karşısında bir birliktelik de sergileseler de tarihi sorunlarını hala zihinlerinde tuttuğunu göstermektedir. Bu kapsamda söz konusu sorunlar üzerinden yaşanacak ihtilafların ABD’nin bölgesel ittifaklarına zarar verme olasılığının bulunduğu ifade edilebilir. Dahası Çin ve Kuzey Kore de söz konusu anlaşmazlıkları gündeme getirerek bu ihtilaflar üzerinden Batı karşıtı bir politikayı gündeme getirebilir
Sonuç olarak ABD, her ne kadar bölgesel aktörleri “ortak düşman” algısı üzerinden birleştirebilse de bu devletlerin aralarındaki tarihsel problemlerin kısa vadede çözüme kavuşmayacağı ve Asya-Pasifik’teki Batı ittifakı içerisinde pimi çekilmiş bir el bombası olarak durmaya devam edeceği öne sürülebilir.
[1] “Is It Time to Accept North Korea is a Nuclear Power?”, Cable News, Network World, https://edition.cnn.com/2022/10/28/asia/north-korea-nuclear-threat-solution-analysis-intl-hnk/index.html, (Erişim Tarihi: 10.07.2023).
[2] “North Korea’s Record Year of Missile Testing is Putting the World on Edge”, Cable News, Network World, https://edition.cnn.com/2022/12/26/asia/north-korea-missile-testing-year-end-intl-hnk/index.html, (Erişim Tarihi: 10.07.2023).
[3] “China and Russia Veto New UN Sanctions on North Korea for First Time Since 2006”, Cable News, Network World, https://edition.cnn.com/2022/05/26/asia/us-north-korea-united-nations-intl-hnk/index.html#:~:text=Russia%20and%20China%20on%20Thursday,develop%20nuclear%2Dcapable%20missile%20systems. (Erişim Tarihi: 10.07.2023).
[4] “What Was the Financial Crisis of 2007–2008? Causes, Outcomes&Lessons Learned”, The Street, https://www.thestreet.com/dictionary/f/financial-crisis-2007-2008, (Erişim Tarihi: 10.07.2023).
[5] “China Overtakes Japan as World’s Second-Biggest Economy”, British Brodacsting Corporation, https://www.bbc.com/news/business-12427321, (Erişim Tarihi: 10.07.2023).
[6] “Largest Economies in the World”, Wisevoter, https://wisevoter.com/country-rankings/largest-economies-in-the-world/, (Erişim Tarihi: 10.07.2023).
[7] “Japan Joins U.N. Security Council as New Nonpermanent Member, Kyodo News, https://english.kyodonews.net/news/2023/01/6c679e2ec5bf-japan-joins-un-security-council-as-new-nonpermanent-member.html, (Erişim Tarihi: 10.07.2023).
[8] “Japan Protests to South Korea Over Military Drills on Disputed Islands”, Reuters, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-protests-skorea-over-military-drill-disputed-islands-2023-07-07/, (Erişim Tarihi: 10.07.2023).
[9] Aynı yer.
[10] “Japan Protests to…”, a.g.m.
