Orta Asya bölgesinde iş ortaklığı pratikleri, Sovyetler Birliği’nin lağvedilmesini takip eden zaman diliminde ağırlıklı olarak ülke bağımsızlığı, sınır güvenliği ve ikili ilişkilerin kurumsal hale gelme ekseninde gelişmiştir. Fakat son senelerde kalkınma modellerindeki çeşitlenme arayışları, bölge devletleri, küresel ekonomik dalgalanmalar ve milletlerarası rekabet durumlarının etkisiyle birlikte daha etkili ve sektör odaklı iş ortaklığı alanlarına doğru yönelmektedir. Bu kapsamda turizm, düşük siyasal maliyeti, istihdam yaratma olanağı ve sınırları aşan etkileşimi teşvik edici olma özelliği sebebiyle Orta Asya’da ön plana çıkan politika alanlarından biri hâline gelmiştir.
Bu eğilim bilhassa Kırgızistan ve Tacikistan örnekleri üzerinden belirgin olmaktadır. Her iki devlet de dağlık coğrafyaya sahip, denize kıyısı olmayan ve ekonomik çeşitlenme ihtiyacı yüksek ülkeler olarak, turizmi kalkınma stratejilerinin tamamlayıcı bir unsuru şeklinde konumlandırmaktadır. Tarihi İpek Yolu güzergâhları, doğal peyzajlar ve kültürel miras alanları söz konusu stratejinin maddi temelini meydana getirirken; ortak uygulamalar ve kurumsal mutabakatlar ise ortaklığın yönetişim boyutunu kuvvetlendirmektedir. Bu kapsamda Kırgızistan ile Tacikistan arasında geliştirilen ortak turizm girişimleri, ikili ekonomik ilişkilerin ilerisinde, sektör temelli bölgesel entegrasyonun gelişimine işaret eden bir örnek olarak değerlendirilebilmektedir.[i]
Tacikistan’ın sahip olduğu turizm olanağı, devletin sınırlı ekonomik kapasitesine rağmen dikkat çekici çeşitlilik ve derinlik sunmaktadır. Pamir ve Fann Dağları, doğa, trekking ve macera turizmi bakımından milletlerarası düzeyde tanınırlık kazanırken; Penjikent gibi yaklaşık 5 bin yıllık geçmişe sahip olan kentler, Tacikistan’ı Tarihi İpek Yolu anlatısının önemli duraklarından biri hâline getirmektedir. Penjikent’in Sogd uygarlığına uzanan mirası, Tacikistan turizminin sadece doğal güzelliklere değil, bunun yanı sıra köklü bir medeniyet tarihine dayandığını da göstermektedir.[ii]
Kırgızistan ise dağ turizmi, ekoturizm ve sınırları aşan seyahat deneyimleri konusunda daha kurumsallaşmış bir altyapıya sahiptir. Issık Göl havzası, trekking rotaları ve turizm hizmetleri konusunda sahip olunan deneyim, Kırgızistan’ı Tacikistan için doğal bir tamamlayıcı ortak hâline getirmektedir. Bu durum, iki devlet arasında oluşturulan ortak turizm projelerinin başat dayanaklarından bir tanesini meydana getirmektedir. 2025 senesinde Orta Asya Bölgesel Ekonomik İşbirliği İş Forumu (CAREC) çerçevesinde imzalanan mutabakat zaptları, Kırgızistan ve Tacikistan arasında turizm alanındaki iş ortaklığını kurumsal bir çerçeveye oturtmuştur.[iii] Bu anlaşmalar, iki ülkenin doğal, tarihî ve kültürel alanlarını birbirine entegre eden ortak turizm rotalarının oluşturulmasını ve turizm sektöründe bilgi ve deneyim paylaşımını hedeflemektedir.
Bu mutabakatlar, sadece turistik güzergâhların iyileştirilmesiyle sınırlı değildir. Aynı zamanda turizm hizmetlerinin kalitesinin artırılması, sektör çalışanlarına yönelik ortak eğitim programlarının düzenlenmesi ve düzenli iş forumları aracılığıyla özel sektör ortaklığının kuvvetlendirilmesi de anlaşmaların temel unsurları arasında yer almaktadır. Bu yönüyle Kırgızistan ile Tacikistan arasındaki turizm ortaklığı, kamu ve özel sektör aktörlerini bir araya getiren çok kapsamlı bir yönetişim modeline işaret etmektedir. Bunun yanı sıra çevre dostu ve sürdürülebilir turizm vurgusu, iki ülkenin kalkınma politikalarında ekolojik hassasiyetleri daha görünür hâle getirdiğini göstermektedir.
Bölgesel ölçekte bakıldığı zaman, bu ortaklık “Orta Asya Rotaları” konsepti ekseninde daha geniş bir entegrasyon aşamasının parçası şeklinde ele alınmaktadır. Ortak tanıtım stratejileri aracılığıyla Kırgızistan ve Tacikistan, milletlerarası pazarlarda birbirinden kopuk destinasyonlar yerine, bütüncül ve çok duraklı seyahat deneyimleri sunmayı hedeflemektedir. Bu yaklaşım, turistlerin bu coğrafyada kalış zamanlarını uzatmakta ve turizm gelirlerinin daha dengeli bir şekilde paylaşılmasına olanak sağlamaktadır. Bununla beraber Orta Asya’nın erişilebilir, güvenli ve kültürel bakımdan zengin bir coğrafya olarak algılanmasını da desteklemektedir.[iv]
Turizm iş ortaklığının başarısını etkileyen temel faktörlerden bir diğeri de insan hareketliliğini meydana getiren hukuki ve idari çerçevelerdir. Bu perspektiften bakıldığında Kırgızistan’ın 2026 yılı başlangıcında yabancıların ülkede kalışına ilişkin kuralları güncellemesi, bölgesel turizm açısından mühim bir tamamlayıcı adım olarak değerlendirilebilmektedir. Yeni düzenlemeler, yabancı ziyaretçilerin kalış sürelerini vatandaşlık statülerine göre açık bir şekilde tanımlayarak hukuki belirsizlikleri azaltmayı hedeflemektedir. Avrasya Ekonomik Birliği vatandaşları, Orta Asya ülkeleri ve belirli üçüncü devlet grupları için farklılaştırılmış kalış sürelerinin belirlenmesi, Kırgızistan’ın kontrollü ancak açık bir hareketlilik politikası izlediğini ortaya koymaktadır.
Bu düzenlemeler, Kırgızistan ile Tacikistan arasındaki ortak turizm uygulamalarının uygulanabilirliğini doğrudan etkilemektedir. Daha öngörülebilir vize ve kalış rejimleri, tur operatörlerinin ortak paketler geliştirmesini kolaylaştırmakta; bireysel turistler açısından ise seyahat planlamasını daha cazip hâle getirmektedir. Dolayısıyla hareketlilik politikaları, turizmi destekleyen tamamlayıcı bir unsur olarak bölgesel işbirliği mimarisinin önemli bir parçası hâline gelmektedir.
Sonuç olarak Kırgızistan ve Tacikistan arasında geliştirilen bu iş ortaklığı Orta Asya’da bölgesel entegrasyonun yeni ve yumuşak güç odaklı bir boyut kazandığını ortaya koymaktadır. Ortak turizm uygulamaları, Tarihi İpek Yolu mirasını çağdaş kalkınma ve sürdürülebilirlik amaçlarıyla bir araya getirirken, iki devlet arasında ekonomik karşılıklı bağımlılığı da artırmaktadır. Kırgızistan’ın insan hareketliliğine ilişkin düzenlemeleri ise bu iş birliğinin pratik zemininin güçlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Bu kapsamda Kırgızistan-Tacikistan iş ortaklığı, bu coğrafyada turizmin sadece gelir getirici bir sektör değil; bununla birlikte bölgesel güven, entegrasyon ve uzun vadeli istikrarı destekleyen stratejik bir politika alanı olarak konumlandığını da ortaya koymaktadır.
[i] “В Вене состоялось открытие фотовыставки Тюркский мир на Шелковом пути”, Report, https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/v-vene-sostoyalos-otkrytie-fotovystavki-tyurkskij-mir-na-shelkovom-puti, (Erişim Tarihi: 14.01.2026).
[ii] “В столице Австрии пройдет Тюркская неделя”, Dunyo, https://dunyo.info/ru/kultura/v-stolice-avstrii-proydet-tyurkskaya-nedelya, (Erişim Tarihi: 14.01.2026).
[iii] “Kyrgyzstan, Tajikistan to develop joint tourism projects”, Kazinform, https://qazinform.com/news/kyrgyzstan-tajikistan-to-develop-joint-tourism-projects-f9ae3c, (Erişim Tarihi: 14.01.2026).
[iv] “В Вене состоялось открытие фотовыставки Тюркский мир на Шелковом пути”, Report, https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/v-vene-sostoyalos-otkrytie-fotovystavki-tyurkskij-mir-na-shelkovom-puti, (Erişim Tarihi: 14.01.2026).
