21. yüzyılın uluslararası ilişkiler sisteminde, çok taraflı iş ortaklığı mekanizmalarının yanı sıra ikili stratejik ortaklıkların zaman içerisinde giderek daha belirleyici bir rol üstlendiği görülmektedir. Küresel güç dengelerinde meydana gelen dönüşüm, bilhassa yükselen ekonomik aktörler ile gelişmekte olan devletler arasındaki ilişkilerin yeni baştan tanımlanmasına neden olmuştur. Bu aşamada Orta Asya ülkeleri, sahip oldukları jeostratejik konumları, enerji ve ulaşım hatları üzerindeki rolleri ve bölgesel güvenlik dengeleri açısından da büyük önem kazanmıştır. Söz konusu coğrafya içerisinde yer alan Tacikistan, dış politika stratejisinde ekonomik kalkınma, altyapı modernizasyonu ve çok yönlü diplomatik ilişkiler geliştirme sıklıkla ön plana çıkarmaktadır.
Çin’le olan ilişkiler, Tacikistan’ın 1991 senesinde bağımsızlığını elde etmesinin ardından diplomatik olarak 1992 yılında resmiyet kazanmıştır. İkili arasındaki iş ortaklığı, zaman içerisinde çok boyutlu bir stratejik ortaklığa evrilmiştir. İlk başta ekonomi, altyapı ve enerji olmak üzere güvenlik, kültürel değişim ve dijital dönüşüm konularında da kapsamlı ortaklıklar kurulmuştur.
Çin, Tacikistan’ın en büyük ticaret ortaklarından bir tanesi hâline gelmiş; bunun yanı sıra da bu ülkeye altyapı yatırımları, krediler ve teknoloji desteği sağlamıştır. Tacikistan ise Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi (KYG) çerçevesinde Orta Asya’daki önemli ortaklarından bir tanesi haline gelmiştir. Bilhassa 2020’li yıllardaki bu ortaklık, dijital ekonomi, yapay zekâ ve yeşil enerji gibi yeni alanlara da genişlemiştir.
2025 yılı boyunca Tacikistan ve Çin arasında siyasi ve diplomatik ilişkilerde kayda değer bir yoğunluk yaşanmıştır. 3 Ocak 2026 tarihinde Tacikistan Dışişleri Bakanı Sirodjidin Muhriddin ile Çin’in Duşanbe Büyükelçisi Guo Zhijun’un ikili bir görüşme gerçekleştirmiştir. Bu görüşme, ülkeler arasında yaşanan gelişmelerin kapsamlı bir şekilde değerlendirmesini ortaya koymuştur. Müzakerede, 2025 yılı boyunca siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda elde edilen başarılar masaya yatırılmış ve 2026 yılına ilişkin stratejik planlamalar yapılmıştır. Özellikle liderler düzeyinde gerçekleştirilen zirvelerde alınan kararların uygulanabilirliğine vurgu yapılması, bu ortaklığının kararlı şekilde sürdürüldüğünü göstermektedir. Tacikistan tarafı, Çin’in egemenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik politikalarını desteklediğini bir kez daha dile getirerek, “Tek Çin” politikasına olan bağlılığını yinelemiştir.[i] Bu açıklama, taraflar arasında yalnızca ekonomik değil, ayrıca jeopolitik açıdan da güçlü bir ittifakın meydana geldiğini göstermektedir. Çin’in Orta Asya’daki nüfuzunu artırma hedefi ile Tacikistan’ın kalkınma arayışları, bu iş ortaklığının karşılıklı faydaya dayalı stratejik bir ortaklığa dönüşmesine olanak sağlamıştır.
Tacikistan ile Çin arasındaki ilişkilerin kurumsallaşmasında önemli bir dönüm noktası, 22 Kasım 2025 tarihinde Duşanbe’de gerçekleştirilen ilk Stratejik Diyalog toplantısı olarak ön plana çıkmaktadır. Bu toplantı, devletlerin dışişleri bakanlıkları düzeyinde düzenli bir diyalog mekanizması oluşturma kararının somutlaşmış hâlidir. Bu görüşme kapsamında; ekonomi, enerji, ulaştırma, tarım, dijital dönüşüm, yapay zekâ, çevre ve güvenlik gibi pek çok farklı alanda iş ortaklığının daha da genişletilmesi gerektiği yönünde görüş birliği sağlanmıştır.[ii]
Bunun yanı sıra kültürel ve beşerî alanlarda işbirliğinin artırılması da toplantının önemli gündem maddelerinden bir tanesi olmuştur. Bu kapsamda ikili arasındaki öğrenci değişim programları, dil öğretimi projeleri ve ortak kültürel etkinliklerin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. Stratejik Diyalog toplantısının ardından imzalanan ortak bildiri, ilişkilerin çok boyutlu ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulmasına yönelik iradeyi yansıtmaktadır.[iii]
Tacikistan ile Çin arasındaki ekonomik ilişkiler 2025 yılı boyunca hem çeşitlenmiş hem de derin bir hal almıştır. Çin, Tacikistan’ın en büyük ticaret ortaklarından biri hâline gelmiştir. Bu aşamada dijital altyapı, bilgi teknolojileri ve yenilikçi yatırımlar gibi alanlarda önemli pek çok adım atılmıştır. 2025 yılının son günlerinde imzalanan “Bilgi Teknolojileri Alanında İş Birliği Mutabakat Zaptı (MoU)” bu kapsamda dikkat çekicidir. Bu anlaşma, Tacikistan’daki dijital altyapının modernizasyonunu ve dijital ekonomi alanındaki gelişimin desteklenmesini amaçlamaktadır. Söz konusu iş ortaklığı, Tacikistan’ın 2030 Ulusal Kalkınma Stratejisi ve Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi ile tam uyum içerisindedir.[iv]
Bunun yanı sıra enerji, madencilik, altyapı ve lojistik gibi geleneksel yatırım alanları da Tacikistan-Çin ilişkilerindeki önemini korumaktadır. Çinli firmaların Tacikistan’da hidroelektrik santralleri inşa etmesi, enerji arz güvenliğini artırmakta ve yerel ekonomiye katkı sağlamaktadır. Bunun yanı sıra Çin’in Tacikistan’a verdiği düşük faizli krediler ve hibeler, bu ülkenin kalkınma projelerini hayata geçirmesini kolaylaştırmaktadır.
İkili iş ortaklığına sonuç olarak bakıldığında Tacikistan ile Çin arasında 2025 senesi boyunca yürütülen çok boyutlu işbirliği, iki devletin stratejik ortaklığını derinleştirmiş ve geleceğe yönelik sağlam temeller atılmasını sağlamıştır. Siyasi alanda karşılıklı güvenin kuvvetlendirilmesi, dış politikada ortak ilkelerin savunulması ve diplomatik ilişkilerin kurumsallaşması, bu aşamanın en belirgin göstergelerinden bir tanesidir. Ekonomik alanda ise hem geleneksel sektörlerde hem de bilgi ve iletişim teknolojileri gibi yeni nesil alanlarda kaydedilen ilerlemeler, ortaklığın kapsamını ve niteliğini geliştirmiştir.
2026 yılı için ikili arasında öngörülen projeler ve ortaklık girişimleri, Tacikistan-Çin ilişkilerinin daha da gelişerek ileriye taşınacağını göstermektedir. Dijital dönüşüm, yapay zekâ, çevre teknolojileri ve kültürel işbirliği gibi alanlarda atılacak adımlar, bu ortaklığın hem bölgesel kalkınma hem de küresel istikrar açısından olumlu katkılar sunmasına olanak sağlanması beklenmektedir.
Tacikistan ile Çin arasındaki bu ortaklık modeli, karşılıklı saygı, ekonomik fayda ve stratejik uyuma dayanan çok yönlü bir birlik anlayışının başarılı bir örneğini teşkil etmektedir. Bu ortaklığın sürdürülebilirliği, yalnızca iki ülkenin değil, Orta Asya bölgesinin genel istikrarı ve refahı açısından da büyük önem taşımaktadır.
[i] “Таджикистан и Китай подвели итоги сотрудничества за 2025 год и обсудили планы на 2026 годИсточник: https://avesta.tj/2026/01/03/tadzhikistan-i-kitaj-podveli-itogi-sotrudnichestva-za-2025-god-i-obsudili-plany-na-2026-god/ Avesta.tj -Все права защищены”, Avesta, https://avesta.tj/2026/01/03/tadzhikistan-i-kitaj-podveli-itogi-sotrudnichestva-za-2025-god-i-obsudili-plany-na-2026-god/, (Erişim Tarihi: 05.01.2026).
[ii] “Стратегический диалог Таджикистана и Китая в Душанбе”, Министерства иностранных дел Республики Таджикистан, https://mfa.tj/ru/moscow/view/17818/v-dushanbe-sostoyalsya-pervyi-strategicheskii-dialog-mezhdu-ministrami-inostrannykh-del-respubliki-tadzhikistan-i-kitaiskoi-narodnoi-respubliki, (Erişim Tarihi: 05.01.2026).
[iii] Aynı Yer.
[iv] “Tajikistan, China Sign MoU on Informatization Cooperation”, The Caspian Post, https://caspianpost.com/tajikistan/tajikistan-china-sign-mou-on-informatization-cooperation, (Erişim Tarihi: 05.01.2026).
