Krizler çağında lojistik, artık yalnızca destek unsuru değil; jeopolitiğin sessiz belirleyicisidir. Türkiye’nin yerli DERMAN 8×8 platformu (ağır lojistik aracı), NATO uyumu, Orta Koridor bağlantısallığı ve afet diplomasisi ekseninde şekillenen yeni bir askeri olmayan savunma kapasitesine işaret etmektedir.
Giriş: Jeopolitik Çerçeve (NATO-Orta Koridor-Afet Diplomasisi)
Günümüz güvenlik ortamında ulusal dayanıklılık yalnızca askeri caydırıcılıkla değil; altyapı, tedarik zincirleri ve kriz yönetimi kapasitesiyle ölçülmektedir. Türkiye’nin NATO üyeliği, Orta Koridor ile Kalkınma Yolu üzerinden gelişen bağlantısallık (connectivity) hedefleri ve afet diplomasisi yaklaşımı, lojistik kapasiteyi stratejik bir öncelik hâline getirmektedir. Bu bağlamda lojistik platformlar, yalnızca askeri operasyonların değil, jeopolitik etki üretme ve bölgesel istikrar sağlama kapasitesinin de temel bileşenleri hâline gelmiştir.
Özellikle doğal afetler, bölgesel istikrarsızlıklar ve çok boyutlu güvenlik tehditleri, askeri olmayan savunma kabiliyetlerini de sadece destek değil, operasyonel kabiliyetleri arttırabilen, stratejik bir öncelik hâline getirmiştir. Bu bağlamda Türkiye’nin yerli savunma sanayii ürünleri, yalnızca çatışma kabiliyetlerinin arttırılması için değil, kriz ve lojistik yönetimi açısından da kritik roller üstlenmektedir.[1]
Bu çerçevede geliştirilen DERMAN 8×8 ağır lojistik aracı,[2] Türkiye’nin askeri, insani ve sivil krizlere müdahale kapasitesini bütüncül bir yaklaşımla ele almasının somut bir örneğini teşkil etmektedir ve afet diplomasisi için de önemli bir araçtır.
Lojistik Hareketlilik: Stratejik Bir Güvenlik Boyutu
Türkiye’nin son yıllarda karşı karşıya kaldığı doğal afetler ve güvenlik operasyonları, ağır lojistik kapasitenin kriz yönetimindeki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır.
Doğal afetlerle mücadele, aslında sivil bir konu olmakla beraber doğrudan vatandaşların ve vatanın güvenliğini etkilediği için ulusal güvenlik meseleleridir. Bu bağlamda afetlerle mücadele ve kriz anında etkin müdahaleler; orman yangınları, seller, depremler sonrası arama kurtarma çalışmaları, tahliyeler ve insani yardımların ulaştırılması gibi, askerî olmayan ancak askeri kabiliyetlerin de etkin müdahale için gerekli olduğu güvenlik alanlarıdır. Bu alanlarda kabiliyetleri attırmak, sadece Türkiye’nin ulusal güvenliği bağlamından öte, operasyonel kabiliyetin de göstergesi olduğu için önem arz etmektedir. Ayrıca bu alanlar, Türkiye-ABD, NATO ve Avrupa ölçeğinde işbirliğine elverişli, insani güvenlik temelli alanlardır.
Türkiye’nin deprem gerçeğini unutmamak gerekir ve 2023 depremlerinde dünyanın farklı ülkelerinden Türkiye’ye arama kurtarma ve afet bölgesine destek sağlanmıştır. Afet diplomasisiyle, hem farklı ülkeler Türkiye’ye afet durumunda destek olurken, Türkiye’de, benzer insani sorumluluk gereği, dünyanın farklı bölgelerine afet durumunda arama kurtarma ve insani yardım desteği sağlamaktadır. Bu desteklerin sadece kriz anı süresince değil, önceden hazırlık aşamalarında da sağlanacak ekipman ve araçlarla da yapılması mümkün. Bilhassa, DERMAN 8×8 ağır lojistik aracı, gibi araçlarla hem askeri hem de olağanüstü durumlarda müdahale kabiliyetleri düşünüldüğünde, bunların dost ülkelere ihraç edilmesiyle, kriz durumunda bu dost ülkelerin de insani müdahale kabiliyetlerinin arttırılması söz konusu olacaktır.[3]
Yerli Savunma Sanayii ve Operasyonel Egemenlik
DERMAN 8×8’in yerli imkânlarla geliştirilmesi, dışa bağımlılığı azaltarak Türkiye’nin, kriz anlarında müdahale araçlarını üreterek, operasyonel egemenliğini güçlendirmektedir. DERMAN 8×8’in Türkiye’de, Otomotiv sektöründe bilinen bir firma olan Koluman Otomotiv Endüstri A.Ş.[4] tarafından geliştirilmiş olması, Türkiye’nin savunma sanayiinde dışa bağımlılığı azaltma hedefi açısından da önemlidir. Ağır lojistik platformlarında yabancı tedarikçilere bağımlılık, kriz zamanlarında stratejik kırılganlık yaratabilmektedir. 8×8 sistemi, modüler yapı ve farklı görev konfigürasyonlarına uyum sağlayabilen tasarımı sayesinde DERMAN, hem askeri hem de sivil operasyonlarda çok yönlü bir kullanım sunmaktadır. Bu yönüyle araç, savunma sanayii ile ulusal dayanıklılık arasındaki bağın güçlendiğini göstermektedir.
Kriz Yönetimi ve İnsani Operasyonlarda Çift Kullanım Avantajı
Askeri ve sivil görevlerde kullanılabilen bir araç, afet müdahalesi ve insani yardım operasyonlarında kritik bir avantaj teşkil eder. Askeri lojistik için avantajlar tabii ki ilk akla gelen avantajdır ve Türkiye’nin operasyonel müdahale ve ikmal kabiliyetine önemli bir destek sağlayarak dosta güven, düşmana gözdağı verir.[5] Ayrıca, afet ve insani yardım operasyonları için de kritik olan bu tarz ağır lojistik araçlar, çift kullanım bakımından birçok avantaj teşkil ederler. Ana muharebe tanklarından ağır iş makinelerine, yakıt ve insani yardım malzemelerine kadar geniş bir yük yelpazesini taşıyabilmesi, bu tarz askeri kalibredeki lojistik araçları, kriz müdahalelerinde vazgeçilmez kılmaktadır.
Zor erişilen bölgelerde hızlı erişim, intikal ve ağır yük taşıma kapasitesi, Türkiye’nin afetlere müdahale süresini kısaltmak suretiyle, sağlanacak desteğin etkinliğini arttıracaktır. Askeri ve sivil kapasitenin eşgüdümünü mümkün kılan çift kullanımlı araçlar, modern güvenlik anlayışında savunma ile insani yardım arasındaki çizginin giderek ortak paydada olabileceğini göstermektedir.
NATO Uyumluluğu ve Çok Uluslu Operasyonlar
NATO standartlarıyla uyumlu araç tasarımı, çok uluslu operasyonlarda etkin biçimde kullanımı mümkün kılmaktadır. Türkiye, NATO üyesi olarak, savunma modernizasyonunda ittifak içi standartlara da uyuma önem vermektedir. Bu açıdan, yerli üretilen lojistik ağır taşıma aracının, NATO teknik ve operasyonel standartlara uyumlu olarak tasarlanmış olması da ihracat potansiyelini arttıracaktır. Araç (DERMAN 8×8); NATO standart konteyner uyumluluğu, karartma aydınlatma sistemleri, STANAG seviyesinde zırhlı kabin, ABS, run-flat lastikler ve isteğe bağlı KBRN filtreleme sistemleriyle çok uluslu görevlerde kullanılabilecek niteliktedir.[6] Bu özellikler, Türkiye’nin ittifak operasyonlarına lojistik açıdan daha etkin katkı sunmasını mümkün kılmaktadır. Savunma ihracatı yoluyla Türkiye’nin jeopolitik etkisini artırma potansiyeline sahiptir. Türkiye’nin, savunma sanayisinin, dost ve müttefik ülkelerin taleplerini karşılayabilecek nitelikte olması, Türkiye’nin bölgesel ve küresel savunma sanayiinde lider bir aktör olma iddiasını güçlendirmektedir.[7] Bu bakımdan, Türkiye’nin sadece insansız hava araçları (İHA) üretimiyle özdeşleşmesinin ötesine geçebilmesi de bütüncül tedarikçi olarak önemini arttıracaktır. Atak Helikopterleri, eğitim jet uçakları üretmenin ötesinde, gemiler ve karasal ağır lojistik araçlar üreterek de üretim kabiliyetini çeşitlendirerek, dost ve müttefiklere farklı çözümler sunabilecektir.
Tabii ki her işte olduğu gibi, bu alanda da zorluklar ve rekabet söz konusudur. Küresel ağır lojistik araç pazarında rekabet yoğundur. DERMAN 8×8’in başarısı; maliyet-performans dengesinin sağlanması, bakım-onarım ve etkin yedek parça sürekliliği ile uzun vadeli lojistik destek kapasitesiyle doğrudan ilişkilidir. Ayrıca dijitalleşme, siber dayanıklılık ve çevresel sürdürülebilirlik gibi yeni NATO önceliklerine uyum, platformun gelecekteki değerini belirleyecektir. Dolayısıyla küresel pazardaki rekabet, sürdürülebilir bakım ve dijital uyum gereksinimleri platformun geleceğini şekillendirecektir.
Sonuç
DERMAN 8×8, Türkiye’nin acil durumlarda lojistik destek sağlayarak müdahale edebilen, krizleri yönetebilen ve lojistik kapasitesi güçlü bir aktör olma iddiasının somut bir göstergesidir. Türkiye’nin savunma sanayiinde ulaştığı seviyeyi ve güvenlik anlayışındaki dönüşümü simgeleyen unsulardan biri de ağır lojistik araçlarıdır. Askeri güç, insani kapasite ve lojistik dayanıklılığı harmanlayan bu yaklaşım; Türkiye’nin hem krizlere müdahale yeteneğini hem de bölgesel ve küresel etkisini artırmasına katkıda bulunmaktadır. Geleceğin güvenlik ortamında hareketlilik ve tedarik sürekliliği, en az geleneksel askeri güç kadar belirleyici olacaktır. Bu bağlamda DERMAN 8×8, Türkiye’nin yalnızca savunan değil, kriz yöneten bir aktör olma iddiasının sahadaki karşılığıdır.
[1] ReliefWeb. (n.d.). EQ-2023-000015-TUR: Türkiye earthquake. Retrieved September 12, 2024, from
https://reliefweb.int/disaster/eq-2023-000015-tur, (Erişim Tarihi: 31.12.2025); ReliefWeb. (n.d.). Evaluating military engagement in disaster response. Retrieved September 12, 2024, from
https://reliefweb.int/report/world/evaluating-military-engagement-disaster-response, (Erişim Tarihi: 31.12.2025).
[2] Army Recognition. (2021). IDEF 2021: Koluman showcases Derman armored logistic support truck and tank transporter, https://www.armyrecognition.com/archives/archives-land-defense/land-defense-2021/idef-2021-koluman-showcases-derman-armored-logistic-support-truck-and-tank-transporter, (Erişim Tarihi: 31.12.2025).
[3] Diriöz, A. O. & Tulun, E. (2024). Enhancing Türkiye’s Crisis Management: A Strategic Integration of Military and Civilian Capabilities. AVİM Blog, 2024/21.
https://avim.org.tr/Blog/ENHANCING-TURKIYE-S-CRISIS-MANAGEMENT-A-STRATEGIC-INTEGRATION-OF-MILITARY-AND-CIVILIAN-CAPABILITIES, (Erişim Tarihi: 31.12.2025).
[4] TURDEF. (2023). Koluman Delivers DERMAN 8×8 Logistic Support Vehicle.
https://turdef.com/article/koluman-delivers-derman-8-x8-logistic-support-vehicle, (Erişim Tarihi: 31.12.2025).
[5] Defence Turkey Magazine. (2023). First DERMAN Vehicles Delivered to the Turkish Armed Forces.
https://www.defenceturkey.com/en/content/first-derman-vehicles-delivered-to-the-turkish-armed-forces-5617, (Erişim Tarihi: 31.12.2025).
[6] Savturk. (2019). The 8-wheeler armored military logistic support vehicle “DERMAN”.
https://savturk.com/en/the-8-wheeler-armored-military-logistic-vehicle-derman, (Erişim Tarihi: 31.12.2025).
[7] Anadolu Ajansı. (2023). Askerî kamyon DERMAN 8×8 ilk kez yurt dışında vitrine çıktı.
https://www.aa.com.tr/tr/savunma-sanayisi/askeri-kamyon-derman-8×8-ilk-kez-yurt-disinda-vitrine-cikti/2993536, (Erişim Tarihi: 31.12.2025).
