Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 15 Kasım 2023 tarihinde San Francisco’ya, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Joe Biden ile bir zirve için buluşmak üzere Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Ekonomik Liderler Toplantısı’na katılmak üzere gelmiştir. Şi, San Francisco Uluslararası Havalimanı’na vardığında, ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, California Valisi Gavin Newsom ve diğer ABD temsilcileri tarafından sıcak bir şekilde karşılanmıştır. Ayrıca Amerika’da ikamet eden Çin halkının Şi’yi karşılama coşkusu kameralara yansıyan bir diğer önemli detaydır.[1]
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC), Pasifik Okyanusu çevresindeki ülkeler arasında ticaret, yatırım ve ekonomik kalkınma işbirliğini teşvik etmeyi amaçlayan bir uluslararası organizasyondur. APEC, 1989 yılında 12 üye ülkeyle kurulmuş ve o zamandan bu yana üye sayısını artırarak 21 ülkeye ulaşmıştır. APEC’in üye ülkeleri arasında büyük ekonomiler, Asya-Pasifik bölgesindeki öncü ülkeler ve önemli ticaret aktörleri bulunmaktadır. Üyeler arasında Çin, Japonya, Rusya, ABD, Avustralya, Kanada, Güney Kore, Endonezya ve diğer Asya-Pasifik ülkeleri yer almaktadır.
Kuruluşun temel amacı, bölgesel ekonomik entegrasyonu ve işbirliğini teşvik etmek, ticaret ve yatırım engellerini azaltmak, sürdürülebilir kalkınmayı desteklemek ve ekonomik büyümeyi artırmaktır. APEC’in faaliyetleri genellikle ticaret ve ekonomi odaklıdır ve askeri konuları içermemektedir. APEC üyeleri, dünya nüfusunun büyük bir kısmını ve küresel ticaretin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu, APEC’in küresel ekonomi üzerinde önemli bir etkiye sahip olma potansiyeline işaret etmektedir.
Biden ve Şi arasında gerçekleşecek toplantıda ABD-Çin ilişkilerinde önemli bir anlık değişime yol açması olası görünmemektedir. Fakat iki güç, son aylarda yüksek düzeyli resmi etkileşimlerde bulunmaktadır. Biden’ın eski ABD Başkanı Donald Trump’ın popüler bir söylemi haline gelen “Trans-Pasifik Ortaklık” politikasından çekilmesinin ardından “Hint-Pasifik Ekonomik Çerçeve” üzerindeki ilerlemeyi vurgulamaktadır. Açık ve özgür Hint-Pasifik söyleminin iki lider arasındaki görüşmede önemli bir çerçeveyi oluşturacağı tahmin edilmektedir.
ABD ve Çin’den temsilciler, ilişkileri iyileştirmek amacıyla son zamanlarda daha sık buluşmuşlardır. Ancak uzmanlar, APEC’deki Biden ve Şi buluşmasının bile ABD-Çin ilişkilerinin yönünü değiştirmenin olası olmadığını öngörmektedir.[2]
Biden ve Şi’nin APEC zirvesindeki buluşması, ABD-Çin ilişkilerinde anında önemli bir değişime yol açmasa da son aylarda gerçekleşen yüksek düzeyli resmi etkileşimlerin bir devamı niteliğindedir. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in ABD’ye yaptığı ziyaret, hem diplomatik hem de ekonomik boyutlarıyla dikkat çekmiştir.
Özellikle Çin halkının Şi Cinping’i coşkuyla karşılaması, bu buluşmanın kamuoyu üzerindeki etkisini gösteren önemli bir detaydır. Ayrıca, ABD Hazine Bakanı Janet Yellen ve California Valisi Gavin Newsom gibi önemli isimlerin Şi’yi sıcak bir şekilde karşılaması, bu buluşmanın resmiyetine vurgu yapmaktadır.[3]
APEC, Pasifik Okyanusu çevresindeki ülkeler arasında ekonomik işbirliğini destekleyen bir platform olmasına rağmen, ABD ve Çin arasındaki derinlemesine sorunları hemen çözecek bir etkiye sahip olması pek olası değildir. Her ne kadar APEC, bölgesel ekonomik entegrasyonu teşvik etmeye çalışsa da bu tür platformlar genellikle daha çok ticaret ve ekonomiye odaklanır ve stratejik siyasi sorunları çözme kapasitesi sınırlıdır.
Biden’ın, Trans-Pasifik Ortaklığı’ndan çekilen Trump döneminden sonra Hint-Pasifik Ekonomik Çerçeve üzerindeki ilerlemeyi vurgulama çabası, ABD’nin bölgedeki etkinliğini artırma ve Çin’in bölgesel etkisine karşı bir denge oluşturma çabasını yansıtabilir. Ancak, bu çabaların APEC toplantısıyla anında bir değişiklik getirmesi beklenmemelidir.
APEC’in gücü, özellikle ekonomik konularda ülkeler arası işbirliğini teşvik etme yeteneğinde yatmaktadır. Ancak, ABD ve Çin arasındaki derin siyasi ve stratejik anlaşmazlıkların çözümü, bu tür bir ekonomik forumdan ziyade daha geniş kapsamlı diplomatik çabalar gerektirecektir.
Sonuç olarak APEC, bölgesel ekonomik işbirliğini artırma amacıyla önemli bir platform olsa da ABD ve Çin arasındaki temel sorunların çözümünde etkili olması pek olası değildir. İki büyük güç arasındaki ilişkilerin yönlendirilmesi, daha geniş çaplı ve derinlemesine diplomatik girişimleri gerektirecektir.
[1] “Xi Arrives in US For Talks With Biden, APEC Meeting”, China Daily, https://www.chinadaily.com.cn/a/202311/15/WS6553f8daa31090682a5ee22f_1.html, (Erişim Tarihi: 15.11.2023).
[2] “What to Expect from the APEC Summit in San Francisco”, VOA, https://learningenglish.voanews.com/a/what-to-expect-from-the-apec-summit-in-san-francisco/7353028.html, (Erişim Tarihi: 15.11.2023).
[3] Aynı yer.
