Asya-Pasifik’te yer alan Japonya, Avustralya, Güney Kore ve Yeni Zelanda’nın liderleri, üst üste iki yıldır Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) Zirvesi’ne katılmışlardır. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Asya Pasifik’te Çin’e karşı koymak adına statükoyu değiştirebilecek ortaklıklar kurma yoluna gitmektedir. Bu ortaklıkların bölgede yeni bir NATO kurulmasına yol açıp açmayacağı tartışılmaktadır. NATO Genel Sekreter Yardımcısı David van Weel’e göre; ittifakın bu bölgede bir askeri ittifak kurma gibi bir hedefi yoktur. Buradaki amacın “Çin’i caydırmak” olduğu belirtilmektedir.[i]
2023 yılının Temmuz ayında NATO ve Japonya, acil durum tahliyeleri, siber savunma, stratejik iletişim, yenilikçi ve yıkıcı teknolojiler, uzay güvenliği, iklim değişikliği, deniz güvenliği ve silah kontrolü de dahil olmak üzere 16 alanda işbirliği yapma sözü veren Bireysel Olarak Uyarlanmış Ortaklık Programı (ITPP) üzerinde anlaşmaya varmıştı. Yine bu süreçte NATO’nun Tokyo’da bir irtibat ofisi açma olasılığı gündeme gelmiş, ancak Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Çin’le gerilimi artırabileceği endişesiyle bu plana karşı çıkmıştı.
Fransa’nın bu çıkışa benzer şekilde Güney Kore, olası bir Asya NATO’sunun Çin’i provoke edebileceği endişesini taşımaktadır. Buna rağmen hem Güney Kore hem de Japonya, yakın zamanda Avustralya’yla askeri işbirliği anlaşmaları imzalamış ve böylece Asya NATO’suna katılma yolunda önemli adımlar atmışlardır.[ii] Bu anlamda Güney Kore’nin ABD, Japonya ve Avustralya öncülüğündeki askeri kamplaşmanın içine doğru çekilme tehlikesi vardır. Güney Kore’yle benzer endişeleri taşıyan Yeni Zelanda da hem AUKUS hem de NATO konusunda tereddüt yaşamaktadır.
Görünüşe göre NATO, stratejik nüfuzunu Asya’ya kadar genişletmekle yakından ilgilenmektedir. Bu Asya NATO’sunun en büyük oyuncusu Japonya gibi görünmektedir. Kuzey Kore, 2023 yılının Aralık ayının ortasında Amerika Birleşik Devletleri’ni vurabilecek kapasitede arka arkaya füze testleri gerçekleştirmiştir. Kuzey Kore kaynaklı tehditler karşısında NATO üyeleri, Asyalı müttefikleriyle daha yakın ilişkiler kurmaya çalışmaktadır.[iii]
NATO, Kuzey Kore veya Çin’i daha fazla provoke etmeden bir şekilde Asya-Pasifik’teki varlığını artırmayı planlamaktadır. Bu ittifakın hassas bir dengeleme hamlesi yapmasını gerektirmektedir. Bunun yanı sıra “stratejik belirsizlik” de büyük güçler arasında kullanışlı hale gelmiştir. Ancak NATO’nun Asya’ya genişleme konusunda izlediği belirsizlik, aynı zamanda bölgesel müttefikleri-ortakları da olumsuz etkilemektedir.
Uzmanlara göre; İttifakın Hint-Pasifik bölgesine kayıtsız kalma lüksü yoktur. Zira bu bölgede olup bitenler, NATO ülkelerinin ekonomik ve güvenlik çıkarlarını doğrudan etkilemektedir.[iv] Bu yüzden Avrupa’daki ittifak üyelerinin bir Asya NATO’su kurma fikrinden uzaklaşmaları halinde ABD ve belki de İngiltere, kendi stratejik çıkarları doğrultusunda Asya-Pasifik’te bir askeri ittifak kurma yoluna gidebilirler. NATO Genel Sekreter Yardımcısı David van Weel, ittifakın bu bölgede bir askeri ittifak kurma hedefinin olmadığını söyleyerek aslında Avrupa’nın yolunun ABD’den farklılaştığını ima etmiştir. Konuyla ilgili Avrupa Japon Araştırmaları Enstitüsü’nden Prof. Marie Soderberg, “Kuzey Avrupa’nın odak noktası kesinlikle Hint-Pasifik değildir. İsveç, Hint-Pasifik kaynaklı endişelerden dolayı ittifaka katılmıyor.” değerlendirmesini yapmıştır.[v] Yine de Avrupa ülkeleri, Asya-Pasifik’e daha fazla sayıda donanma göndermekte ve diğer askeri varlıklarını artırmaya çalışmaktadırlar.
Asya-Pasifik’te bir kriz çıkması durumunda NATO’nun Avrupalı üyelerinin en kilit rollerinden bir ekonomik yaptırımları desteklemek olacaktır. Onun dışında Avrupa’nın Asya-Pasifik’teki sorunlarla mücadelede ABD’nin peşinden gitmesi pek mümkün görünmemektedir. Bu meseleyle ilgili olarak St. Andrew Üniversitesi’nden Prof. Masahiro Matsumura, “Birçok Avrupa ülkesi, güçlü ticari ve ekonomik bağları korumak için Çin’e karşı çatışmacı bir güvenlik yaklaşımı benimseme konusunda isteksizdir. Diğer pek çok ülke gibi, Avrupa ülkeleri de ABD-Çin yüzleşmesinin ortasında zor bir durumla karşı karşıya kalmıştır.” yorumunu yapmıştır.[vi]
Yukarıda sayılan faktörler nedeniyle ABD’nin Avrupa’yla olan güvenlik ortaklıklarını yeniden gözden geçirdiği söylenebilir.[vii] Washington, bir noktadan sonra Asya’daki çıkarları ile Avrupa’nın güvenliği arasında stratejik bir seçim yapmak durumunda kalabilir. Bu konuyla ilgili olarak New York Times, Trump’ın yeniden seçilmesi halinde ABD’nin NATO’dan çekebileceğini yazmıştır.[viii] Transatlantik savunmasındaki yapısal dengesizliği düzeltmek için ABD, Avrupalı müttefiklerini Asya-Pasifik’te sorunlarla daha fazla ilgilenmeye çağırmaktadır.
Gelinen noktada ABD, özellikle Ukrayna’nın Rusya’ya karşı savaşında, yani Avrupa’nın güvenliğini temin etme noktasında büyük bir yük üstlenmiş durumdadır. Hal böyleyken Avrupa’nın transatlantik güvenlik yapısı ve Asya’daki güvenlik stratejilerinin sürdürülebilirliği bağlamında büyük bir ikilem yaşadığı ve hatta çıkmaza girdiği söylenebilir. Bu noktadan sonra ABD, Asya-Pasifik’in güvenliğiyle ilgili kendi yolunu izlemeye başlayabilir.
[i] “NATO Aims To ‘Discourage’ China on Taiwan, Official Says”, Asia Nikkie, https://asia.nikkei.com/Editor-s-Picks/Interview/NATO-aims-to-discourage-China-on-Taiwan-official-says, (Erişim Tarihi: 19.12.2023).
[ii] “NATO wants Asia”, Johnmenadue, https://johnmenadue.com/nato-wants-asia/, (Erişim Tarihi: 19.12.2023).
[iii] “Gravitas: China, N. Korea Bonhomie Worries NATO | North Atlantic-Pacific Treaty Organisation Soon?”, Wionews, https://www.wionews.com/videos/gravitas-china-n-korea-bonhomie-worries-nato-north-atlantic-pacific-treaty-organisation-soon-671028, (Erişim Tarihi: 19.12.2023).
[iv] “NATO’s Delicate Balancing Act İn The Indo-Pacific”, Japan Times, https://www.japantimes.co.jp/commentary/2023/12/19/japan/nato-japan-indo-pacific/, (Erişim Tarihi: 19.12.2023).
[v] Aynı yer.
[vi] Aynı yer.
[vii] “The US And Europe Must Recalibrate Their Security Partnership”, Defense News, https://www.defensenews.com/opinion/2023/12/18/the-us-and-europe-must-recalibrate-their-security-partnership/, (Erişim Tarihi: 19.12.2023).
[viii] “New York Times: Trump yeniden seçilirse ABD’yi NATO’dan çekebilir”, Indyturk, https://www.indyturk.com/node/680596/d%C3%BCnya/new-york-times-trump-yeniden-se%C3%A7ilirse-abdyi-natodan-%C3%A7ekebilir, (Erişim Tarihi: 19.12.2023).
