Çin’in 2008 senesindeki ekonomik buhranın[1] ardından 2010 yılında Japonya’yı geçerek[2] dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olması,[3] küresel sistemde Amerika Birleşik Devletleri’yle (ABD) sert bir güç mücadelesine girmesine neden olmuştur. Nitekim söz konusu rekabet, her ne kadar ekonomi temelli de olsa bu rekabetin jeopolitik ve jeostratejik boyutları da bulunmaktadır. Zira özellikle de ABD ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nün (NATO) Soğuk Savaş döneminde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ne (SSCB) karşı uyguladıkları ve sonuç aldıkları çevreleme politikasını,[4] Çin’e karşı da uygulamak istemeleri, bu rekabete bölgesel bir perspektif de katmaktadır.
Söz konusu politika çerçevesinde Batı’nın Avustralya, Japonya, Güney Kore, Endonezya, Yeni Zelanda, Filipinler ve Vietnam gibi devletlerle yakın ilişkiler tesis etmesi büyük öneme haizdir. Öte yandan Batı’nın bölgedeki nüfuzu, yalnızca bu işbirlikleriyle de sınırlı kalmamaktadır. Nitekim Batı; ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda’nın ortaklığında 1951 yılında hayata geçirilen ANZUS Antlaşması,[5] ABD, Avustralya, Japonya ve Hindistan birlikteliğiyle 2007 senesinde oluşturulan dörtlü Güvenlik Diyaloğu (QUAD)[6] ve ABD, Birleşik Krallık ve Avustralya işbirliğinde 2021 yılında kurulan AUKUS Paktı[7] gibi örgütlerle de bölgede Çin karşıtı bir kutup oluşturmakta ve çevreleme politikasını derinleştirmektedir.
Diğer taraftan bölgenin güvenlik denklemlerinin kırılganlaşması ve bölgesel kutuplaşmanın artması, bölge devletlerini taraf seçmeye zorlamaktadır. Bu bağlamda Endonezya’nın Batılı bir duruşa sahip olduğu bilinmektedir. Üstelik Endonezya’nın bölgenin gerilen güvenlik ortamı nedeniyle Batı’yla daha yakın çalışmaya yöneldiği söylenebilir.
Nitekim bu durumun önemli bir çıktısının Endonezya ve Almanya’nın 5 Mayıs 2023 tarihinde savunma işbirliğini güçlendirme hedefi doğrultusunda ortak tatbikat yapmak için anlaşması olduğu iddia edilebilir.[8] Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius ile Endonezya Savunma Bakanı Prabowo Subianto, Jakarta’da bir görüşme gerçekleştirmiştir.
Bahse konu olan görüşmenin ardından Pitouris, denizaltılarla ilgili bazı anlaşmalar üzerinde konuştuklarını ve Endonezya’ya yakın sulara mayın gemisi konuşlandırma konusunda anlaştıklarını söylemiştir.[9] İki devletin de ortak bir askeri tatbikat düzenlemeyi planladığı; fakat bununla ilgili herhangi bir açıklama yapmadıkları aktarılmıştır.[10] Jakarta ile Berlin arasındaki bu iyi diyalog ve savunma temelli anlaşma, Asya-Pasifik Bölgesi’ndeki Batı nüfuzu için oldukça mühimdir. Bu noktada müşterek bir tatbikatın hayata geçirilmesinin Pekin’i rahatsız edeceği ve bölgede Batı’nın askeri varlığını arttırarak güvenlik denklemlerini daha da kırılganlaştıracağı tespitinde bulunulabilir.
Tüm bunların yanı sıra yine 5 Mayıs 2023 tarihinde Subianto ile Avustralya Savunma Bakanı Richard Marles arasında bir görüşme gerçekleşmiştir. Mevzubahis görüşmenin ardından Subianto, iki hükümetin Avustralya’daki ortak askeri eğitim konusunda anlaştıklarını belirtmiş ve taraflar arasındaki işbirliğinin bölgesel barış ve istikrara katkı sağlayacağını dile getirmiştir. Daha sonra Avustralya’nın Jakarta Büyükelçiliği tarafından yapılan açıklamada da Kanberra’nın Endonezya’yla savunma alanındaki ilişkilerini derinleştirmeye söz verdiği vurgulanmıştır.[11]
Vurgulamak gerekir ki; Avustralya, ABD’yle birlikte ANZUS Antlaşması, QUAD ve AUKUS Paktı gibi bölgesel işbirliklerinde yer alan yegane devlettir. Bu da Kanberra’ya her ne kadar coğrafi olarak doğuda yer alıyor olsa da güçlü bir Batı kimliği kazandırmaktadır. Zira Avustralya’nın özelde ABD’nin ve genelde ise Batı’nın Asya-Pasifik’teki en önemli müttefiklerinden olduğu ifade edilebilir. Bu sebeple de Jakarta ile Kanberra arasında geliştirilecek ilişkilerin Çin’in çevrelenmesi noktasında kritik olacağı ve Batı’nın bu bölgedeki gerek askeri gerekse de jeopolitik nüfuzunu arttıracağı öngörülebilir.
Sonuç olarak ABD, Asya-Pasifik’te Çin’i çevrelemek istemekte ve bu da Washington-Pekin hattındaki rekabete bölgesel bir perspektif katmaktadır. Nitekim Washington yönetiminin bölgede tesis ettiği müttefiklik ilişkileri dikkat çekmektedir. Endonezya’nın ise bu işbirliklerinde kilit aktörlerden biri haline dönüştüğü görülmektedir.
[1] “As PacWest Shares Dive, Are We Seeing the 2008 Financial Crisis All over Again?”, Cable News Network, https://edition.cnn.com/2023/05/11/business/2008-banking-crisis-comparison/index.html, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[2] “Having Lagged far behind China for Decades, can India Replicate China’s Success in GDP Ranking Any Time Soon?”, Global Times, https://www.globaltimes.cn/page/202209/1274920.shtml, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[3] “The World’s Largest Economies”, World Data Info, https://www.worlddata.info/largest-economies.php, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[4] “US Policy of Containment: Definition, Cold War&Asia”, Study Smarter UK, https://www.studysmarter.co.uk/explanations/history/cold-war/us-policy-of-containment/, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[5] “The United States and Australia: A Vital Partnership fort he Indo-Pacific Region and the World”, U. S. Department of State, https://www.state.gov/the-united-states-and-australia-a-vital-partnership-for-the-indo-pacific-region-and-the-world/ (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[6] “The ‘QuadFather’: The Legacy of Shinzo Abe and the Quad”, Observer Research Foundation, https://www.orfonline.org/research/the-quadfather-the-legacy-of-shinzo-abe-and-the-quad/, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[7] “Aukus Deal: US, UK and Australia Agree on Nuclear Submarine Project”, British Broadcasting Corporation News, https://www.bbc.com/news/world-australia-64945819, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[8] “Germany, Indonesia Agree to Strengthen Defense Ties”, Associated Press News, https://apnews.com/article/germany-indonesia-defense-ministers-12bc802aaef3926e019903261a88f1d7, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[9] “Germany, Indonesia Agree to Strengthen Defense Ties”, ABC News, https://abcnews.go.com/International/wireStory/germany-indonesia-agree-strengthen-defense-ties-99836708, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[10] “Germany and Indonesia Strengthen Defense Cooperation, Plan Joint Military Exercise”, Fox News, https://www.foxnews.com/world/germany-indonesia-strengthen-defense-cooperation-plan-joint-military-exercise, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
[11] “Indonesia, Australia Affirm Defense Ties Amid China Concerns”, Associated Press News, https://apnews.com/article/indonesia-australia-defense-ministers-4346d837bf22512b445c6c3ced7ea7f6, (Erişim Tarihi: 06.06.2023).
