2022 yılının Ağustos ayında Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin Tayvan ziyaretinin[1] ardından Asya-Pasifik Bölgesi’nde gerilim oldukça yükselmiştir. Çin açısından Tayvan meselesinin bir kırmızı çizgi olduğu söylenebilir. Bu noktada ABD’nin de Tayvan üzerinden Çin’i baskılayarak bir tercih yapmaya zorladığı ileri sürülebilir.
Bu bağlamda ABD’nin yeni Temsilciler Meclisi Başkanı Kevin McCarthy’nin Tayvan’a düzenlediği ziyaretin yine aynı sorunları doğurduğu ve gerilimi had safhaya yükselttiği görülmektedir.[2] Nitekim Washington, Pekin’in üzerindeki baskıyı artırdıkça Çin bir karar vermek zorunda kalacaktır. Bu kararın sert güç kullanımı yerine yumuşak güç kullanımı şeklinde olacağı öngörülebilir. Zira Çin’in Tayvan’a karşı harekete geçmesi olası görünmemektedir. Fakat Batı’nın bu söylemi kullanması oldukça olası bir durumdur. Bununla birlikte eğer Çin herhangi bir tepki vermezse ABD bu durumu Çin’i “dengesiz bir aktör” olarak lanse etmesi için kullanabilir. Bu noktada Çin’in barışçıl diplomasi ve yumuşak güç kullanımıyla bir mücadele vererek meşru zemini de kaybetmek istemeyeceği çıkarımı yapılabilir.
ABD, Tayvan vesilesiyle Çin üzerinde kurduğu baskısını artırmayı hedeflemektedir. Nitekim böylesi bir durum da Pekin’in kırmızı çizgilerini aşacak bir durum oluşturabilir. Zira Tayvan, Çin’in en hassas olduğu noktalardan biridir. ABD’nin de bu noktada Çin’in çevrelenmesi politikası kapsamında Tayvan’a ekstra bir önem atfettiği söylenebilir. ABD’li heyetlerin Çin’e yaptıkları ziyaretler ve ABD’yle Çin arasındaki ticaret anlaşmaları genellikle bu minvalde okunabilir. Bunların yanı sıra söz konusu gerilim bölgeyi de ikiye bölmekte ve bölge devletleri kendilerine bir taraf seçmek durumunda kalmaktadır. Nitekim bölgede yükselmekte olan ve hızla artan kutuplaşma da bölgenin güvenlik denklemini git gide kırılganlaştırmaktadır.
McCarthy’nin Tayvan’a ziyaretinden önce bir Pentagon yetkilisinin Tayvan’a gittiği bilinmektedir.[3] Ayrıca bu temaslar gizli gerçekleşmiştir. Konuyla ilgili Tayvanlı yetkililer herhangi bir açıklama veya duyuru yapmamış ve bundan haberlerinin olmadığını söylemiştir. Kısacası Pentagon yetkilisinin ziyaretini kasıtlı olarak gizlemiştir. Bunun sebebi Çin’in bu ziyareti engellemek için hamle yapmasından endişe edilmesidir.
Çin, ABD ve Tayvan arasında siyasi ve askeri bağların kurulmasından rahatsızlık duyduğunu sürekli dile getirmektedir. Bir parlamenter ile askeri yetkilinin Tayvan’ı ziyareti arasında bir fark olduğu görülmektedir. Pekin, geçtiğimiz ağustos ayında Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin Tayvan ziyaretine büyük tepki vermişti. Çünkü Pekin’in, ABD’nin bu ziyareti önceden duyurarak tüm dünyaya bir mesaj vermeyi planladığını düşündüğü söylenebilir.
Pentagon’un ise sürekli olarak Tayvan’la irtibat halinde olduğu ve Amerikan hava kuvvetlerine ait kargo gemilerinin Tayvan’a sık sık uçuş gerçekleştirdiği bilinmektedir. Bu, Çin nezdinde sıradan bir olay olarak görülmektedir. Statükoyu değiştirecek bir hamle değildir. Savunma Bakan Yardımcısı gizlice Tayvan’a gelmiştir. Bunu, önceden duyurmamışlardır. Asıl tehlike, ABD’nin ileride bu tür ziyaretleri siyasi bir şova dönüştürmesidir. Tarafların birbirini provoke edecek her söz ve eylemi, bölgedeki gerilimi ve haliyle de savaş riskini ciddi ölçüde arttıracaktır.
Sonuç olarak bölgesel gerilimin kısa vadede düşmeyeceği, üstelik karşılıklı olarak yapılan bu hamlelerle git gide daha da artacağı öne sürülebilir. Böyle bir durumda da Tayvan ve Pekin-Taipei ilişkilerinin Batı tarafından araçsallaştırılacağı söylenebilir.
[1] “Since the Pelosi Visit, China Has Created a New Normal in the Taiwan Strait”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2023/08/since-the-pelosi-visit-china-has-created-a-new-normal-in-the-taiwan-strait/, (Erişim Tarihi: 06.09.2023).
[2] “for McCarthy and Taiwan’s Leader, Visit Marks Historic First”, Associated Press News, https://apnews.com/article/taiwan-president-tsai-mccarthy-china-4c733ac48cecdb3cc1ec1d3910027d3d, (Erişim Tarihi: 06.09.2023).
[3] “Pentagon’s top China Official Travels to Taiwan, Sources Say”, The National News, https://www.thenationalnews.com/world/us-news/2023/02/17/pentagons-top-china-official-travels-to-taiwan-sources-say/, (Erişim Tarihi: 06.09.2023).
