Tarih:

Paylaş:

Barış Arayışlarında Sürekliliğin Adresi Türkmenistan: “Diyalog Barışın Teminatıdır”

Benzer İçerikler

This post is also available in: English Русский

12 Mart 2022 tarihinde Türkmenistan’da “Siyasetin Gençleşmesi” hedefi doğrultusunda düzenlenen erken seçimler, dönemin Türkmenistan Cumhurbaşkanı Sayın Gurbangulı Berdimuhamedov’un büyük bir demokratik olgunluk göstergesi olarak tarihteki yerini şimdiden almıştır. Bu kapsamda söz konusu seçimler, Türkmenistan Demokrat Partisi’nin zaferiyle neticelenmiş ve Türkmen halkı yeni lideri olarak gördüğü Sayın Serdar Berdimuhamedov’u Türkmenistan Cumhurbaşkanı seçmiştir.

Türkmen siyasetindeki bu yeni dönem, ülkenin dış politikasında birtakım değişikliklerin yaşanıp yaşanmayacağı sorusunu beraberinde getirmiştir. Ancak hayata geçirilen politikalardan ve verilen mesajlardan, Aşkabat’ın dış politika yaklaşımında geçmişin birikimini reddetmeyen barışçıl bir yaklaşımı benimsediği anlaşılmaktadır. Yani Türkmenistan dış politikasında bir süreklilik söz konusudur. Dolayısıyla Türkmenistan’da gerçekleşen dönüşüm, siyasetin gençleşmesi ve ülkeye yeni bir dinamizm katılması şeklinde yorumlanabilir. Türkmenistan’ın 1995 senesinde kabul ettiği “Daimi Tarafsızlık Statüsü”ne uygun bir şekilde Türkmen halkının refahını önceleyen ve diğer devletlerle işbirliğini esas alan barışçıl ve çok vektörlü-yönlü dış politika anlayışını devam ettireceği ifade edilebilir.

Bilindiği gibi Türkmenistan, “Daimi Tarafsızlık Staütsü”nü benimseyerek aslında henüz bağımsızlığının ilk yıllarında Avrasya jeopolitiğinde yaşanacak güç mücadelelerini öngörmüş ve kaos senaryolarının en mühim panzehiri olan işbirliğine dayalı yapıcı bir dış politika anlayışını benimsemiştir. Bu barışçıl yaklaşım, 2006 yılından itibaren halihazırda Türkmenistan Milli Konseyi Halk Maslahatı Başkanı olan Ekselansları Sayın Gurbangulı Berdimuhamedov’un vizyoner liderliğinde yürütülen aktif tarafsızlık politikasıyla birlikte Türkmenistan’ın uluslararası arenada güvenlik ve barışı teşvik eden saygın bir devlet olarak kabul edilmesini beraberinde getirmektedir.

Krizler karşısında ön alıcı bir yaklaşım sergileyen ve uluslararası politikaya bir rekabet alanı olarak bakmaktan ziyade; işbirliklerini ön plana çıkarmayı tercih eden Sayın Berdimuhamedov, daha yaşanılabilir bir dünyanın inşasına yönelik yoğun çaba sarf etmektedir. Zira Türkmen lider, yalnızca barışa giden pratik işbirliklerini ortaya koymamış; aynı zamanda uluslararası ilişkiler alanındaki barış çalışmalarına “Diyalog barışın teminatıdır.” şiarı üzerinden şekillenen ve bölgesel-küresel işbirliklerini önceleyen yeni bir teorik yaklaşım da getirmiştir.

Devletlerin egemenliklerine, toprak bütünlüklerine ve bağımsızlıklarına saygıyı esas alan bu kuramsal perspektif, çok vektörlü-yönlü dış politika anlayışı üzerinden şekillenen iyi komşuluk ilişkileri çerçevesinde daha adil ve daha güvenli bir dünyanın yaratılabileceği inancına dayanmaktadır. Ekselansları Sayın Berdimuhamedov, bu inanca ulaşmanın yol haritasını ise tüm devletlere yönelik bir çağrı niteliği taşıyan “Diyalog barışın teminatıdır.” sözüyle formüle etmektedir.

Bu anlamda Sayın Berdimuhamedov; Niccolo Machiavelli, Edward Hallett Carr ve Thomas Hobbes gibi realist düşünürlerin insanı doğası gereği kötü kabul eden ve bu nedenle de insanlar tarafından yönetilen devletlerin birbirleriyle olan münasebetlerinde savaşları kaçınılmaz gören perspektifin aksine; tüm ülkelerin kazan-kazan anlayışı doğrultusunda işbirliği geliştirebileceğini ve bu bağlamda bölgesel ve küresel barış ortamının tesis edilebileceğini savunan, insanlığı merkeze alan idealist yaklaşıma sahip bir lider olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir diğer ifadeyle Sayın Berdimuhamedov, “İnsan, insanın kurdudur.” diyen Hobbes’un aksine; “İnsan, insanın dostudur.” demektedir. Sayın Berdimuhamedov’un bu idealist duruşu, barış arayışlarına da yeni bir kuramsal perspektifle katkı sunmaktadır.

Söz konusu perspektif, Büyük Türkmen şairi Mahtumkulu Firaki’nin Türkmenlerin birliği üzerine kullandığı “İhtilaflar ayırır ili dirlikten” sözlerinin evrensel barışa yönelik bir yorumunu içermektedir. Yani Sayın Berdimuhamedov, Firaki’nin barışı temsil eden ruhunu özümsemiş olan Türkmenin kucaklayıcı, hoşgörülü ve büyük medeniyet anlayışına uygun bir biçimde küresel barış için yoğun çaba harcamaktadır.

Ekselansları Sayın Berdimuhamedov’un barışçıl bir dünyanın inşasına yönelik faaliyetlerinin en somut örneklerinden biri de Türkmenistan’ın katkıları sayesinde 2021 senesinin “Uluslararası Barış ve Güven Yılı” olarak kabul edilmesidir. Bu yöndeki girişimleriyle Aşkabat, barış ve güvenliğin tesisi noktasında bilinç oluşturmaya odaklanmıştır. Üstelik Türkmenistan, bu bilincin aşılanması hususunda yalnızca sembolik adımlar atmakla kalmamıştır. Aşkabat, aktif krizler karşısında uyguladığı yapıcı politikalarla da tüm dünya için örnek teşkil etmektedir. Bu anlamda Türkmenistan’ın Afganistan politikasında attığı adımlar ve insanı merkeze alan kamu diplomasisi faaliyetleri, Sayın Berdimuhamedov’un bölgesel barışın mimarlarından biri olduğunu net bir şekilde gözler önüne sermektedir.

Bu noktada Türkmenistan’ın evrensel prensipler olmasına rağmen insanlığın unuttuğu değerleri savunan bir kale konumunda olduğu ve diyaloğu esas alan yaklaşımıyla arabuluculuk diplomasisinin merkezi şeklinde yorumlanabileceği söylenebilir.

Özellikle de içinde bulunduğumuz dünya koşullarında Türkmenistan’ın önemi çok daha iyi anlaşılmaktadır. Zira Türkmenistan, Sayın Berdimuhamedov’un insana yatırım yapan ve bir arada barış içinde yaşamayı amaçlayan yaklaşımı sayesinde tüm dünyaya örnek teşkil edecek sağduyulu bir siyaset yürütmektedir. Bu yaklaşımın, Türkmen halkı tarafından yeni lider olarak seçilen Sayın Serdar Berdimuhamedov tarafından da sürdürüleceği açıktır.

Aslında Sayın Gurbangulı Berdimuhamedov, diyaloğu barışın teminatı olarak gören yaklaşımıyla hem kendinden sonraki yöneticiler hem de diğer devletler için bir yol haritası oluşturmayı başarmıştır. Nitekim 11 Aralık 2021 tarihinde Uluslararası Tarafsızlık Günü sebebiyle düzenlenen “Barış ve Güven Politikası; Uluslararası Barışın, İstikrarın ve Kalkınmanın Temelidir” başlıklı konferansta yaptığı konuşması esnasında dönemin Türkmenistan Cumhurbaşkanı, sorunların çözümünde diplomasiye öncelik verilmesi gerektiğinin altını çizmiştir. Bu kapsamda Sayın Berdimuhamedov’un “Diyalog barışın teminatıdır.” ifadesi, tam manasıyla Türkmenistan dış politikasında kararlılık, süreklilik ve tutarlılığı ortaya koymaktadır. Ancak bununla sınırlı değildir. Zira Sayın Berdimuhamedov, tüm dünyaya, unutulmaya yüz tutan evrensel bir şiarı hatırlatmaktadır.  Dolayısıyla Sayın Berdimuhamedov’un diyaloğu barışın teminatı olarak gören tavrı, bütün insanlığa yönelik yapıcı bir çağrı niteliği taşımaktadır.

Neticede Türkmen halkının “Ulusun Lideri” olarak tanımladığı Sayın Berdimuhamedov’un öncülük ettiği uluslararası girişimler ve uyguladığı dış politika, onu “Küresel Barışın Mimarı” konumuna taşımıştır. Çünkü Sayın Berdimuhamedov hem pratikte geliştirdiği ortaklıklarla hem de “Diyalog barışın teminatıdır.” sözü üzerine inşa ettiği teorik duruşla, evrensel düzeyde barışın sağlanmasının mümkün olabileceğine ilişkin umutları arttırmıştır. Dolayısıyla Türkmenistan, geçmişin birikimine yeni bir dinamizm katmaktadır. Bu bağlamda barışın Ak Şehri olan Aşkabat’ın küresel bir arabuluculuk merkezine dönüştüğü aşikârdır.

Prof. Dr. Mehmet Seyfettin EROLhttps://www.ankasam.org/author/mse/?lang=en
1969 Dörtyol-Hatay doğumlu olan Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol, Boğaziçi Üniversitesi (BÜ) Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden 1993 yılında mezun oldu. BÜ’de 1995 yılında Yüksek Lisans çalışmasını tamamlayan Erol, aynı yıl BÜ’de doktora programına kabul edildi. Ankara Üniversitesi’nde doktorasını 2005’de tamamlayan Erol, 2009 yılında “Uluslararası İlişkiler” alanında doçent ve 2014 yılında da Profesörlük unvanlarını aldı. 2000-2006 tarihleri arasında Avrasya Stratejik Araştırmaları Merkezi (ASAM)’nde görev yapan Erol, 2009 yılında Stratejik Düşünce Enstitüsü’nün (SDE) Kurucu Başkanlığı ve Yönetim Kurulu Üyeliği görevlerinde bulundu. Uluslararası Strateji ve Güvenlik Araştırmaları Merkezi (USGAM)’nin de kurucu başkanı olan Prof. Erol, Yeni Türkiye Stratejik Araştırmalar Merkezi (YTSAM) Uluslararası İlişkiler Enstitüsü Başkanlığını da yürütmektedir. Prof. Erol, Gazi Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi (GAZİSAM) Müdürlüğü görevinde de bulunmuştur. 2007 yılında Türk Dünyası Yazarlar ve Sanatçılar Vakfı “Türk Dünyası Hizmet Ödülü”nü alan Prof. Erol, akademik anlamdaki çalışmaları ve medyadaki faaliyetlerinden dolayı çok sayıda ödüle layık görülmüştür. Bunlardan bazıları şu şekilde sıralanabilir: 2013 yılında Çağdaş Demokratlar Birliği Derneği tarafından “Yılın Yazılı Medya Ödülü”, 2015 yılında “APM 10. Yıl Hizmet Ödülü”, Türkiye Yazarlar Birliği tarafından “2015 Yılın Basın-Fikir Ödülü”, Anadolu Köy Korucuları ve Şehit Aileleri “2016 Gönül Elçileri Medya Onur Ödülü”, Yörük Türkmen Federasyonları tarafından verilen “2016 Türkiye Onur Ödülü”. Prof. Erol’un 15 kitap çalışması bulunmaktadır. Bunlardan bazılarının isimleri şu şekildedir: “Hayalden Gerçeğe Türk Birleşik Devletleri”, “Türkiye-AB İlişkileri: Dış Politika ve İç Yapı Sorunsalları”, “Avrasya’da Yeni Büyük Oyun”, “Türk Dış Politikasında Strateji Arayışları”, “Türk Dış Politikasında Güvenlik Arayışları”, “Türkiye Cumhuriyeti-Rusya Federasyonu İlişkileri”, “Sıcak Barışın Soğuk Örgütü Yeni NATO”, “Dış Politika Analizinde Teorik Yaklaşımlar: Türk Dış Politikası Örneği”, “Krizler ve Kriz Yönetimi: Aktörler ve Örnek Olaylar”, “Kazakistan” ve “Uluslararası İlişkilerde Güncel Sorunlar”. 2002’den bu yana TRT Türkiye’nin sesi ve TRT Radyo 1 (Ankara Radyosu) “Avrasya Gündemi”, “Stratejik Bakış”, “Küresel Bakış”, “Analiz”, “Dosya”, “Haber Masası”, “Gündemin Öteki Yüzü” gibi radyo programlarını gerçekleştirmiş olan Prof. Erol, TRT INT televizyonunda 2004-2007 yılları arasında Arayış, 2007-2010 yılları arasında Kanal A televizyonunda “Sınır Ötesi” ve 2020-2021’de de BBN TÜRK televizyonunda “Dış Politika Gündemi” programlarını yaptı. 2012-2018 yılları arasında Millî Gazete’de “Arayış” adlı köşesinde dış politika yazıları yayımlanan Prof. Erol’un ulusal-uluslararası medyada çok sayıda televizyon, radyo, gazete, haber siteleri ve dergide uzmanlığı dahilinde görüşlerine de başvurulmaktadır. 2006-2018 yılları arasında Gazi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde ve Ankara Üniversitesi Latin Amerika Araştırmaları Merkezi’nde (LAMER) de dersler veren Prof. Erol, 2018’den bu yana Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde öğretim üyesi olarak akademik kariyerini devam ettirmektedir. Çok sayıda dergi ve gazetede yazıları-değerlendirmeleri yayımlanan; Avrasya Dosyası, Stratejik Analiz, Stratejik Düşünce, Gazi Bölgesel Çalışmalar, The Journal of SSPS, Karadeniz Araştırmaları, gibi akademik dergilerde editörlük faaliyetlerinde bulunan Prof. Erol, Bölgesel Araştırmalar, Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları, Gazi Akademik Bakış, Ege Üniversitesi Türk Dünyası İncelemeleri, Demokrasi Platformu dergilerinin editörlüklerini hali hazırda yürütmektedir. 2016’dan bu yana Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM) Kurucu Başkanı olarak çalışmalarını devam ettiren Prof. Erol, evli ve üç çocuk babasıdır.