Yapay zekâ, günümüzde endüstriyel dönüşümü hızlandıran, yaşam biçimlerimizi şekillendiren ve bir dizi sektörde devrim yaratan bir güç haline gelmiştir. Bu teknolojik devrimle birlikte dünyada etik ve güvenlik endişeleri artmıştır. Avrupa Birliği, bu yeni dijital çağa adil, etik ve güvenli bir geçiş yapabilmek adına kapsamlı bir yapay zekâ düzenlemesi oluşturarak öncü bir rol üstlenmiştir.
Yapay zekâyı düzenleyen dünyanın ilk kapsamlı yasaları, Avrupa Parlamentosu ve AB üye ülkeleri arasında 37 saat süren bir müzakere maratonunun ardından dönüm noktası niteliğinde bir anlaşmayla kabul edilmiştir.[1] Bu yasa, tüm dünyada Yapay Zekâ’nın tanımı, kapsamı, sorumluluk haliyle ilgili ilk çerçeve metin olma özelliğini de elinde tutmaktadır. Avrupa Komisyonu Üyesi Thierry Breton, bu yasayı “tarihi” olarak nitelenmiştir.
İlk kez 2021 yılında ortaya çıkan Avrupa Birliği’nin “Yapay Zekâ Yasası”nı geliştirme çabaları,[2] hızla gelişen yapay zekâ alanını kamu bilincine iten OpenAI’ye ait ChatGPT’nin geçen yıl yayınlanmasından bu yana hızlanmıştır.
Avrupa’da sosyal medya ve arama motorlarını da yönetecek olan ve X, TikTok ve Google gibi devleri kapsayan bir dizi yasadan oluşan anlaşma, yapay zekâ kullanan ürün veya hizmetler için “risk temelli bir yaklaşım” benimsemekte ve teknolojiden ziyade yapay zekanın kullanımını düzenlemeye odaklanmaktadır. Yasa; demokrasi, hukukun üstünlüğü ve ifade özgürlüğü gibi temel hakları korumak ve aynı zamanda yatırım ve inovasyonu teşvik etmek üzere tasarlanmıştır.
AB Başkanı Ursula von der Leyen, bu durumun heyecanını 37 saatlik müzakerenin sonucunda dile getirmiştir:[3]
“Yapay Zekâ Yasası, dünya çapında bir ilktir. Güvenebileceğiniz yapay zekanın geliştirilmesi, insanların ve işletmelerin güvenliği ve temel hakları için benzersiz bir yasal çerçevedir. Bu taahhüdü siyasi kılavuz ilkelerimizle aldık ve yerine getirdik. Bugünkü siyasi anlaşmayı memnuniyetle karşılıyorum.”
AB hukuku ve dijital düzenlemeler konusunda uzman olan Columbia Hukuk Fakültesi Profesörü Anu Bradford, yasa hakkında şunları söylemiştir:[4]
“Yapay Zekâ Yasası, dünyanın ilk kapsamlı, yatay ve bağlayıcı yapay zekâ düzenlemesidir ve yalnızca Avrupa’da oyunun kurallarını değiştirmekle kalmayacak, aynı zamanda yapay zekayı yargı alanlarında düzenlemeye yönelik küresel ivmeye de önemli ölçüde katkıda bulunacaktır. Bu yasa, AB’yi öncülük etme ve dünyaya yapay zekanın yönetilebileceğini ve gelişiminin demokratik gözetime tabi tutulabileceğini gösterme konusunda eşsiz bir konuma getiriyor.”
Yapay Zekâ Yasası, birçok yapay zekâ sistemi için yasal hükümlülükler getirmektedir. Büyük yapay zekâ uygulamaları, sosyal medya siteleri içerikleri hakkında yasal olarak özetleme yöntemine başvurmaları gerekmektedir. Ayrıca siber saldırılar ve sistemik riskler konusunda daha katı kurallar oluşturulacaktır. Yapay zekâ sistemleri, yasal olarak belirlenen bazı güvenlik testlerini de geçmek zorundadırlar.
Yasa, yüz tanıma veri tabanları oluşturmak için internetten veya güvenlik görüntülerinden gelişigüzel görüntü alınmasını yasaklamakta, ancak terörizm ve ciddi suçları araştırmak için kolluk kuvvetleri tarafından anlık yüz tanıma kullanımı gibi istisnaları içermektedir. Yasayı ihlal eden teknoloji firmaları, ihlale ve firmanın büyüklüğüne bağlı olarak küresel gelirin %7’sine varan para cezalarıyla karşı karşıya kalacaktır.
Yapay Zekâ Yasası, Avrupa’da teknolojiyi yönetmek ve küreselleşmenin en canlı örneklerinden birini oluşturmaktadır. Yapay zekâ, günümüzün en etkili teknolojik güçlerinden biri olarak sınırları zorlarken, bu gelişmelerle başa çıkabilmek ve toplumları korumak adına dünya genelinde çeşitli düzenlemeler geliştirilebilir.
Avrupa Birliği, dijital dönüşümü güçlendirmek, yenilikçiliği desteklemek ve aynı zamanda etik değerlere uygun bir yapay zekâ kullanımını teşvik etmek amacıyla önemli adımlar atmaktadır. Diğer ülkelere nazaran Avrupa Birliği, yapay zekâ konusunda dünyaya öncülük etmek için yarışa ön sıradan başlamıştır. AB’nin yapay zekâ düzenlemesi, sadece teknolojik ilerlemeyi değil, aynı zamanda toplumların güvenliğini ve bireylerin haklarını koruma amacını taşıyan bir vizyonun ürünüdür.
[1] Lisa O’Carroll, “EU Agrees ‘Historic’ Deal With World’s First Laws To Regulate AI.”, The Guardian, https://www.theguardian.com/world/2023/dec/08/eu-agrees-historic-deal-with-worlds-first-laws-to-regulate-ai (Erişim Tarihi: 11.12.2023).
[2] “European Union Reaches Agreement On Landmark Legislation To Regulate AI”, Aljazeera, https://www.aljazeera.com/economy/2023/12/9/european-union-reaches-agreement-on-landmark-legislation-to-regulate-ai, (Erişim Tarihi: 11.12.2023).
[3] Aynı yer.
[4] Kelvin Chan, “Europe Agreed On World-Leading AI Rules. How Do They Work And Will They Affect People Everywhere?”, AP News, https://apnews.com/article/eu-ai-act-artificial-intelligence-regulation-0283a10a891a24703068edcae3d60deb, (Erişim Tarihi: 11.12.2023).
