7 Temmuz 2026 tarihinde Çinli yapay zeka şirketi DeepSeek, kendi yapay zekâ çipini geliştirdiğini duyurmuştur.[i] Söz konusu çip, yeni modellerin eğitimi için değil; hâlihazırda eğitilmiş modellerin kullanıcı sorularına yanıt ürettiği “çıkarım” aşaması için tasarlanmaktadır. Ekim ayının üçüncü haftasında yaşanan iki gelişme ise bu hamlenin anlamını belirginleştirmiştir: DeepSeek’in Huawei ile yeni nesil Ascend çiplerinin tasarımı üzerinde birlikte çalıştığı bildirilmiş, aynı günlerde ABD İç Güvenlik Bakanlığı (DHS), DeepSeek ürünlerini federal sivil kurumların bilişim sistemlerinden ve tedarik süreçlerinden çıkaran karara imza atmıştır.[ii] Bu üç gelişme birlikte okunduğunda, DeepSeek’in çip girişimini yalnızca bir şirketin tedarikçi çeşitlendirmesi olarak görmek doğru olmayacaktır. Bu, esasında ABD-Çin teknoloji rekabetinin çip ihracat kontrolleri ekseninden, model, donanım ve yazılımı kapsayan bütünleşik bir “teknoloji yığınları” mücadelesine kayması olarak yorumlanabilir.
DeepSeek’in donanım alanına yönelmesinin arka planında ABD’nin ihracat kısıtlamaları bulunmaktadır. Şirketin Ocak 2025 tarihinde piyasaları sarsan modeli, Washington’ın 2023 sonunda Çin’e satışını yasakladığı Nvidia H800 çipleriyle eğitilmiş; yasakların ardından şirketin Huawei’ye bağımlılığı artmıştır. Bu süreçte Huawei, yaklaşık 50 milyar dolarlık Çin yapay zekâ çipi pazarının yarısına yakınını elinde tutmuştur.[iii] Bu tablo, ABD kısıtlamalarının Çin’in kapasitesini durdurmaktan çok talebi yerli tedarikçilere yönlendirdiğini göstermektedir. Ancak ortaya çıkan yapı, DeepSeek açısından bir bağımlılığın yerini bir başkasının almasıdır. Şirketin çip hamlesi, bu ikinci bağımlılığı yönetme arayışı olarak okunabilir.
Çıkarım çipine odaklanılması da tesadüf değildir. Yapay zekâ uygulamaları yaygınlaştıkça sektörün hesaplama yükü model eğitiminden modellerin çalıştırılmasına kaymaktadır; bu alan genel amaçlı grafik işlemcilere kıyasla daha ucuz ve daha az enerji tüketen çiplerle karşılanabilmektedir. DeepSeek’in küresel tanınırlığı düşük maliyetli ve verimli modellere borçlu olduğu düşünüldüğünde, hizmet maliyetinin büyük kısmını oluşturan donanımı kendi modellerine göre şekillendirmek, yazılımda kurulan verimlilik avantajını donanım katmanına taşıma girişimidir. Bu nedenle hamle, şirketin iş modelinin mantıksal uzantısıdır.
Pekin açısından meselenin özü, çipten çok söz konusu çipin etrafındaki yazılım ekosistemidir. Çin resmi medyası, DeepSeek’in Nisan 2026 tarihinde yayımladığı V4 modelinin Huawei Ascend çiplerine tam uyarlanmasını, yerli çiplerin “seçenek” olmaktan çıkıp “zorunluluk” haline geldiği bir dönemin işareti olarak sunmuş; Nvidia’nın CUDA ekosistemine bağımlılığın Çin’i “modeli olan ama hesaplama gücü olmayan” edilgen bir konuma ittiğini vurgulamıştır.[iv] Bu söylem, Pekin’in rekabeti bir performans farkından öte yapısal bir sorun olarak gördüğünü açıkça göstermektedir. Nitekim yazılım bağımsızlığı olmadan yerli çipler güçlense dahi geliştiriciler ABD standartlarına bağlı kalacaklardır.
DeepSeek’in izlediği yol, birbirini tamamlayan iki hattan oluşmaktadır. Bir yandan Huawei ile, büyük dil modellerinin çalıştırılmasında karşılaşılan hesaplama sorunlarını Ascend çiplerinin bellek bant genişliğine ve çipler arası bağlantı mimarisine yansıtacak bir ortak tasarım süreci yürütülmektedir. Öte yandan şirket, kendi çıkarım çipi için çip tasarım, dökümhane ve bellek şirketleriyle görüşmekte ve çip tasarım mühendisi istihdamını artırmaktadır. Bu ikili yapı, binlerce çipin eşzamanlı çalıştığı model eğitiminde Huawei’nin ölçeğine dayanırken, maliyetin belirleyici olduğu çıkarım alanında kendi kontrolünü kurma tercihidir. Böylece DeepSeek, yerli pazarda tek bir tedarikçiye mahkûm olmaktan kaçınan bir pazarlık gücü inşa etmektedir.
Çinli dev Huawei açısından bu işbirliği, şirketi Nvidia’nın yerini dolduran bir ikame tedarikçi olmaktan çıkarıp ekosistemin taşıyıcı unsuruna dönüştürme potansiyeli taşımaktadır. Şirketin CANN yazılım platformunu CUDA’ya rakip olacak güçlendirme planı da 2027 yılı için açıkladığı Ascend 960 yol haritası da bu hedefe hizmet etmektedir. [v] Önde gelen bir model geliştiricinin gerçek iş yüklerinin çip tasarımına girdi olması, Nvidia’nın yıllardır ABD’li laboratuvarlarla sürdürdüğü geri besleme döngüsünün Çin’deki karşılığıdır. Bununla birlikte DeepSeek’nin kendi çipi, uzun vadede Huawei’nin müşterisini rakibine dönüştürebilecek bir unsurdur.
Dolayısıyla iki şirketin ilişkisi, işbirliği ile rekabetin iç içe geçtiği bir yapıdır. Bu gerilim, Pekin’in tercihleriyle çelişmemektedir. Alibaba ve Baidu’nun da kendi yapay zekâ çiplerini geliştirerek pazar payı kazanması ve Cambricon, Moore Threads ile Hygon gibi yerli üreticilerin V4 modeline yayım gününde uyum sağlaması, Çin’in tek bir ulusal şampiyon yerine birbirini dengeleyen çoğul bir yerli ekosistemi hedeflediğini göstermektedir. Bu yaklaşım, olası bir yaptırımın ya da üretim aksaklığının tüm sistemi felç etmesini önleyen bir dayanıklılık stratejisidir. Dolayısıyla DeepSeek’in çip hamlesi, Pekin’in bilim ve teknolojide kendine yeterlilik hedefinin şirket düzeyindeki yansıması olarak değerlendirilebilir.[vi]
Sonuç olarak DeepSeek’in kendi çipini geliştirme girişimi ve Huawei ile derinleşen ortak tasarım süreci, Çin’in model, donanım ve yazılımı birlikte kurgulayan bütünleşik bir Tekno-Hub inşa ettiğini göstermektedir. Washington’ın yanıtı da bu doğrultuda girdileri kısıtlamaktan çıktıları dışlamaya uzanmıştır: DHS kararı, DeepSeek ürünleriyle birlikte DeepSeek modelleri üzerine inşa edilmiş üçüncü taraf ürünleri de federal sivil kurumların sistemlerinden çıkarmayı öngörmektedir. Çin Halk Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning ise 20 Ekim 2026 tarihinde ulusal güvenlik kavramının genişletilmesine ve teknolojik ile ekonomik meselelerin siyasallaştırılmasına karşı olduklarını, Çinli şirketlerin meşru haklarını kararlılıkla koruyacaklarını ifade etmiştir.[vii] Bu tepkinin somut bir karşılık barındırmaması, Pekin’in yasağı bir kayıptan çok yerli teknoloji söylemini doğrulayan bir gelişme olarak gördüğüne işaret etmektedir. Dolayısıyla önümüzdeki dönemde iki yığın arasındaki ayrışmanın derinleşmesi ve üçüncü ülkeler için hangi ekosistemin tercih edileceği sorusunun giderek daha stratejik bir hal alması beklenmektedir.
[i] “China’s DeepSeek developing its own AI chip, sources say”, Reuters, https://www.reuters.com/world/china/chinas-deepseek-developing-its-own-ai-chip-sources-say-2026-07-07/, (Erişim Tarihi: 23.10.2026).
[ii] “DeepSeek and Huawei team up on AI chip design to challenge Nvidia”, Dataconomy, https://dataconomy.com/2026/10/20/deepseek-huawei-ai-chip-design-challenge-nvidia/, (Erişim Tarihi: 23.10.2026); “Notice of Order Regarding Exclusion and Removal of DeepSeek Products from Federal Civilian Executive Branch Information Technology Systems and Procurements”, U.S. Department of Homeland Security – Federal Register, https://www.federalregister.gov/d/2026-21447, (Erişim Tarihi: 23.10.2026).
[iii] “China’s DeepSeek developing its own AI chip, sources say”, Reuters, https://www.reuters.com/world/china/chinas-deepseek-developing-its-own-ai-chip-sources-say-2026-07-07/, (Erişim Tarihi: 23.10.2026).
[iv] “瞭望｜国产算力突围重塑产业竞争逻辑”, 新华社, https://finance.eastmoney.com/a/202605073729524171.html, (Erişim Tarihi: 23.10.2026).
[v] “DeepSeek and Huawei team up on AI chip design to challenge Nvidia”, Dataconomy, https://dataconomy.com/2026/10/20/deepseek-huawei-ai-chip-design-challenge-nvidia/, (Erişim Tarihi: 23.10.2026).
[vi] “瞭望｜国产算力突围重塑产业竞争逻辑”, 新华社, https://finance.eastmoney.com/a/202605073729524171.html, (Erişim Tarihi: 23.10.2026).
[vii] “2026年10月20日外交部发言人毛宁主持例行记者会”, 中华人民共和国驻印度尼西亚共和国大使馆, https://id.china-embassy.gov.cn/fyrth/202610/t20261020_12043799.htm, (Erişim Tarihi: 23.10.2026).
