Güney Kafkasya coğrafyası son yıllarda ciddi politik krizlere tanık olmaktadır. Bu krizin merkezinde ise batı ve doğu arasında sıkışan ve bir tercihe zorlanan Gürcistan yer almaktadır. Ülke, Batı Dünyası ile Rusya arasında denge kurmak veya keskin Batı yanlısı politikalar izlemek arasında sıkışıp kalmıştır. Bu tartışmaların odağında ise “Yabancı Ajan Yasası” bulunmaktadır.
2023 yılının Mart ayında Gürcistan Parlamentosu’nda “Yabancı Ajanların Kaydına İlişkin Yasa Tasarısı” oylamaya sunulmuş ve kabul edilmişti. Ardından 6-7 Mart 2024 tarihlerinde Sivil Toplum Kuruluşları (STK) tarafından yasaya karşı büyük çaplı protestolar düzenlenmiştir. O esnada gayrı resmî olarak Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) bulunan Gürcistan Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili, sosyal medya vasıtasıyla mitinglere katılan protestocuları desteklemiş ve sokaktan çekilmemelerini istemiştir. Bu durum hükûmet içi ayrışmayı daha da radikal hâle getirmişti. Dönemin Gürcistan Başbakanı Giorgi Garibaşvili ve iktidardaki Gürcü Rüyası Partisi mensupları bu davranışa karşı çıkmış ve yasanın ülkenin bağımsızlığı yolunda önemli bir aşama olduğuna değinmiştir.
Gelinen süreçte, 2024 yılının Mayıs ayında yasa tekrardan parlamentoda oylamaya sunulmuş ve 150 üyenin olduğu parlamentoda yasaya 84 milletvekili destek verirken, 30 milletvekili ise olumsuz oy kullanmıştır.[1] Giorgi Garibaşvili’nin istifasının ardından göreve gelen yeni Başbakan İrakli Kobakhidze, Garibaşvili’ye kıyasla iç ve dış politikada radikal kararlar almakta geri durmamaktadır.
2023 yılının Mart ayındaki protestoları destekleyen Salome Zurabişvili, bu sefer yine desteğini yineleyerek 18 Mayıs 2024 tarihinde yasayı veto ettiğini duyurmuştur.[2] Fakat hatırlanacağı üzere 14 Mayıs 2024 tarihindeki parlamento oylamasında erişilen oy sayısının vetoyu geçersiz kılmaya yettiği söylenmektedir.
Gürcistan Parlamentosu’nda oylanan yasa, geçen sene olduğu gibi yine büyük tepkilere neden olmuştur. Avrupa Birliği (AB) ve ABD ise Gürcistan’a karşı vize kısıtlaması getirebileceğini söyleyerek uyarılarda bulunmaktadır. Konuyla ilgili ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, 23 Mayıs 2024 tarihinde yaptığı basın açıklamasında, Gürcistan’daki olayların “demokrasiyi baltalayabileceğini” ifade ederken, bu durumun devam etmesi halinde Gürcistan vatandaşlarının çoğunluğuna ABD vizesi kısıtlaması gelebileceklerini belirtmiştir.[3]
Gürcü Rüyası Partisi, söz konusu vize kısıtlamasına ilişkin büyük bir tepki göstermemiştir. Çünkü Gürcistan vatandaşları, iş gücü olarak Rusya’dan ziyade Batı ülkelerini tercih etmektedir. Bu iş gücünün Gürcistan’a sağladığı ekonomik ve döviz anlamda girdisi dikkate alındığında vize serbestisinin kaldırılması ülke içi refah açısından ciddi sorunlar teşkil edecektir.
Tiflis Hükûmeti, Washington’un bu denli sert tepkisine karşılık ilerleyen süreçlerde dayatılması istenen “ABD yanlısı Gürcistan” imajı yerine “Avrupalı Gürcistan” imajına geçişi radikal olarak gerçekleştirebilir.
Batı tarafından dayatılan vize kısıtlaması tehdidi, Gürcistan üzerinde ve iç siyasetinde krizlere yol açabilir. Gürcistan, bu krizden en az zararla çıkabilmek için AB’yi ikna etmeye çalışabilir. Hem Batı hem de Rusya’yla sorunsuz ikililer geliştirmek isteyen Gürcü Rüyası Partisi, bölge politikasını, mevcut konjonktür çerçevesinde değerlendirerek potansiyelini öne çıkarmayı hedeflemektedir.
Hatırlanacağı üzere AB-Rusya ilişkileri, Ukrayna’daki savaş öncesi ekonomik ve enerji temelleri üzerine kuruluydu ve olumlu yönde ilerlemekteydi. Savaşla birlikte AB içerisinde adeta iki cephe oluşmuş ve ihtilaflar meydana gelmiştir. Bu taraflar: ABD yanlısı ülkeler ile tarafsız kalma eğilimindeki ülkelerdir.
Gelinen noktada Gürcistan Parlamentosu’ndaki oylanan yasa tasarısı, Batı’da fikir ayrılıklarına neden olmuştur. Bir diğer ifadeyle AB içerisinde iki cephe meydana gelmiştir. Bu cepheler; ABD gibi radikal tutum sergileyen AB ülkeleri ile Gürcistan’ın iç meselesine karışılmamasını isteyen ülkelerdir. Örneğin, 13 Mayıs 2024 tarihinde AB tarafından Tiflis Hükûmeti’ni yasa gereğince kınayan “AB27” bildirisi müzakere edilmiş, fakat örgüt içinde nihai bir sonuca varılamamıştır. Çünkü Macaristan ve Slovakya karara karşı çıkmıştır. Karşı çıkma nedenleri ise “AB’nin üçüncü bir ülkenin iç politikasına müdahale etmesinin doğru olmadığını” düşünmeleridir.[4] Aynı zamanda Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ın Siyasi Danışmanı Balazs Orban, X platformundaki resmî sayfası üzerinden yaptığı paylaşımla amaçlarının Gürcistan’daki yasayı veto etmek olmadığını, aksine benzer yasaların AB çapında yürürlüğe girmesini teşvik etmek olduğunu aktarmıştır.[5]
Gürcistan’ın bu konudaki ısrarcı tutumunun nedeni ise ülke içerisinde olası bir istihbarat toplama tehlikesini bertaraf edebilmektir. 2020 yılında yayımlanan bir rapora bakıldığında, ülke içerisindeki STK’ların fonlama yüzdesinin neredeyse %90’nın dışarıdan yapıldığı iddia edilmektedir.[6]
Aynı zamanda Gürcü Rüyası Partisi’nin kurucusu Bidzina İvanişvili, STK’lar üzerinden yaptığı bir açıklamada, bu kuruluşların Rusya-Ukrayna Savaşı’nda Gürcistan üzerinden yeni bir cephe açarak ülkeyi savaşa sokmak isteyen güçler tarafından fonlandığını ileri sürmüştür.[7]
Mevcut olaylar çerçevesinde ileriye dönük üç politik senaryonun gerçekleşme ihtimali vardır. Bunlarda ilki, Gürcistan’ın 6-7 Mart 2023 tarihli protesto mitinglerinden sonra yaptığı gibi yine yasa tasarısını parlamentodan geri çekerek askıya alma girişimdir. Bu olasılığın gerçekleşmesi, mevcut uluslararası konjonktür çerçevesinde yüksektir. Çünkü birçok uluslararası şirketin çekilmesi, Gürcistan’da kritik ekonomik krizi doğurabilir. Nitekim 14 Mayıs 2024 tarihli parlamento oylaması ve 15 Mayıs 2024 tarihindeki AB’nin Gürcistan hükûmeti yetkililerine “yasanın geri çekilmesi için yaptığı çağrı”[8] ve bunun ardından dolar kurunun Gürcü parası Lari karşısında yükselmesi de bunun bir işareti olabilir. Bu yüzden Gürcistan’ın tekrardan yasayı rafa kaldırma ihtimali oldukça yüksektir.
İkinci senaryo ise olasılığı düşük olsa dahi gerçeklik payı da mevcuttur. Bu ihtimal, AB-Gürcistan-Rusya arasında kapalı kapılar ardında üçlü görüşmelerin gerçekleşmesi ve varılan anlaşma kapsamında yasanın AB tarafından da kabul edilebilecek şekilde düzenlenmesi ve parlamentodan geçirilmesi olabilir. Yukarıda da bahsi edildiği üzere AB dâhilinde Slovakya ve Macaristan’ın Gürcistan lehine tutum sergilemeleri, örgüt içi fikir ayrılığına gidildiğine işarettir.
Üçüncü ve ilk senaryo, ikinci ihtimale nispeten daha rasyonel sayılmaktadır. Üçüncü ihtimal, 2024 yılının Ekim ayında düzenlenecek Parlamento Seçimlerine doğru giderken Gürcü Rüyası Partisi’nin toplum ve uluslararası kamuoyu üzerinde bir nabız yoklaması yapmış olmasıdır. Her ne kadar da protestocular kalabalık olarak sokaklarda boy gösteriyor olsalar da Gürcistan’ın radikal Batı yanlısı politikasına maruz kalarak olası Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ikinci cephesi hâline gelmek istemeyenlerin sayısı da bir o kadar fazladır. Bu yüzden de Gürcü Rüyası Partisi, söz konusu nabız yoklamasıyla hem STK’ları hem uluslararası kamuoyunu karşısına alarak Parlamento Seçimlerinden önce “ülkenin bekasını ve tam bağımsızlığını düşünen tek parti” algısı yaratmak istiyor olabilir. Böylece 2024 yılındaki seçimlerinde Gürcü Rüyası Partisi, parlamentodaki mevcut çoğunluğunu korumayı hedeflemektedir.
[1] “Georgian Parliament approves bill on transparency of foreign influence in final hearing”, Agenda.Ge, https://agenda.ge/en/news/2024/39122, (Erişim Tarihi: 26.05.2024).
[2] “Georgian President vetoes law on transparency of foreign influence”, Agenda.Ge, https://agenda.ge/en/news/2024/39194, (Erişim Tarihi: 26.05.2024).
[3] Antony J. Blinklen, “Announcement of a Visa Restriction Policy for Undermining Democracy in Georgia and Comprehensive Review of All U.S.-Georgia Cooperation”, U.S. Department of State, https://www.state.gov/announcement-of-a-visa-restriction-policy-for-undermining-democracy-in-georgia-and-comprehensive-review-of-all-u-s-georgia-cooperation/, (Erişim Tarihi: 26.05.2024).
[4] Alexandra Brzozowski, “EU scrambles to adopt common position as Georgian parliament passes ‘foreign agent’ law”, Euractiv, https://l24.im/3Nn15ep, (Erişim Tarihi: 26.05.2024).
[5] Balázs Orbán, “Our intention is not to veto #Georgia’s Law on the Transparency…”, X, https://l24.im/gwGLbBU, (Erişim Tarihi: 26.05.2024).
[6] Lenny Lopatto ve Masa Ocvirk, “Georgian Democracy Is Under Threat”, Wilson Center, https://www.wilsoncenter.org/blog-post/georgian-democracy-under-threat, (Erişim Tarihi: 26.05.2024).
[7] “Bidzina Ivanishvili Backs Anti-Western Policies, Threatens Repressions”, Civil Georgia, https://civil.ge/archives/602348, (Erişim Tarihi: 26.05.2024).
[8] “Statement by High Representative Josep Borrell with the European Commission on the adoption of the ‘transparency of foreign influence’ law in Georgia”, European Commission, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/STATEMENT_24_2628, (Erişim Tarihi: 26.05.2024).
