Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Temsilciler Meclisi üyesi Michael Baumgartner tarafından 2 Nisan 2026 tarihinde sunulan “Donanım Teknolojileri Kontrollerinin Çok Taraflı Uyumlaştırılması (MATCH) Yasası”, Çin’in yarı iletken üretim ekipmanlarına erişimini kısıtlamasının yanı sıra Hollanda ve Japonya gibi müttefiklerin de ihracat politikalarını Washington’ın çizgisine hizalamayı hedeflemektedir. Bu tasarım, müttefik ülkelerdeki şirketleri Amerikalı rakipleriyle aynı kısıtlamalara tabi kılmayı amaçlamaktadır.[i] Böylece ihracat kontrolü, rakibe yönelik bir yasaktan çok müttefiklerin ulusal yetkisine yönelik bir hizalama mekanizmasına dönüşmüştür. Dolayısıyla bu yasanın asıl sınavı, Çin’in teknolojiye erişimini ne kadar kesebileceğinden önce kritik darboğaz teknolojileri üzerinde hangi başkentin karar vereceğinde yatmaktadır.
Tasarının en tartışmalı hükümleri, Hollandalı ASML’nin halen Çin’e satabildiği morötesi litografi sistemlerini ve bu makinelerin bakım hizmetlerini kapsamaktadır. Çinli üreticiler SMIC, Huawei, Hua Hong, CXMT ve YMTC’nin tesislerini “kapanan tesis” olarak tanımlamakta, kurulu makinelere servis verilmesini yasaklamakta ve Hollanda ile Japonya’ya kendi kurallarını uyumlaştırmaları için 150 gün tanımaktadır. Sürenin sonunda ise genişletilmiş Yabancı Doğrudan Ürün Kuralı aracılığıyla tek taraflı uygulama öngörülmektedir.[ii] Servis yasağı kontrolü satış anından makinenin kullanım ömrüne yaymakta, böylece satılmış her sistem kalıcı bir baskı kanalına dönüşmektedir. 150 günlük süre ise yasağın kendisinden çok bir pazarlık saati işlevi görmekte; müttefiklere ya kendi kontrollerini sıkılaştırmak ya da ABD’nin kuralını kabul etmek seçeneği bırakmaktadır.
Tasarı, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nden 22 Nisan 2026 tarihinde geçmiştir.[iii] Senato’da ise Cumhuriyetçi Pete Ricketts ile Demokrat Andy Kim benzer bir metni savunmaktadır.[iv] Baumgartner, eylül ayında Hollanda’nın ve Japonya’nın itirazlarına rağmen yasanın geçirilmesi gerektiğini savunmuş; tasarının 2027 mali yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası kapsamında eklenmesini gündeme getirmiştir.[v] İki partili destek, Lahey’in iktidar değişikliğiyle sorunun hafifleyeceği beklentisini zayıflatmakta; yasaya eklenme ihtimali ise müttefiklerin etki kapasitesini daraltmaktadır.
Hollanda’nın itirazı amaçtan çok yönteme dairdir. Hollanda Dış Ticaret ve Kalkınma İşbirliği Bakanı Sjoerd Sjoedsma, ülkesinin hassas teknolojilerin askeri kullanıcılara ulaşmasının önlenmesine yönelik ABD kaygılarını paylaştığını, ancak işbirliğinin zorlamaya dönüşmesini istemediğini belirtmiştir.[vi] Fudan Üniversitesi Çin-Avrupa İlişkileri Merkezi Müdürü Jian Junbo’ya göre itirazın temelinde tasarının Hollanda’nın kendi sınırlamalarından daha katı olmasının ve ABD’ye “uzaktan yargı yetkisi” tanınmasının yattığını, iki ülkenin ileri düzey ekipmanda uzlaşırken düşük seviyeli ekipmanın Çin’e satışında ayrıştığını değerlendirmiştir.[vii] İki okuma birlikte ele alındığında asıl pazarlık alanının ileri teknoloji değil, eski nesil ekipmanı ve servisi olduğu görülmektedir.
Ekonomik veriler bu pazarlığın maliyetini görünür kılmamaya yardımı olmaktadır. Çin, 2025 yılında ASML’nin satışlarının yaklaşık yüzde 33’ünü oluştururken, net sistem satışlarındaki payı 2026 yılının ilk çeyreğinde yüzde 19’a, ikinci çeyreğinde yüzde 14’e gerilemiştir. Pay düştükçe uyum talebinin ticari maliyeti azalmakta; bu da Hollanda’nın direncinin gelir kaygısından çok egemenlik ve emsal kaygısına dayandığını düşündürmektedir. Öte yandan ASML’nin kurulu taban yönetimi gelirinin ikinci çeyrekte 2,76 milyar avro olması servisin Çin payıyla ölçülemeyecek istikrarlı bir gelir kalemi olduğunu göstermektedir; rakam yalnızca Çin’i değil, tüm müşterileri kapsamaktadır. Japonya açısından denklem daha ağır bir ticari maruziyet taşımaktadır. Tokyo, Temmuz 2023 tarihinden bu yana litografi, aşındırma, biriktirme, temizleme ve denetim ekipmanlarını da kapsayan 23 kategoriyi lisans denetimine almış; Tokyo Electron ise 2026 mali yılında gelirinin yüzde 34,1’ini Çin’den elde ederek ASML için öngörülen yaklaşık yüzde 20’lik Çin katkısını aşmıştır.[viii]
Çin, söz konusu tasarıyı ittifak sorunundan çok uluslararası bir düzen sorunu olarak çerçevelendirmektedir. Çin Ticaret Bakanlığı, komitenin tasarıyı kabul etmesinin ardından 25 Nisan’da ihracat kontrollerini kötüye kullanan her uygulamaya karşı olduklarını, yasanın çıkması halinde uluslararası ekonomik ve ticari düzenin zarar göreceğini bildirmiştir.[ix] Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian da 13 Mayıs 2026 tarihinde, Donald Trump’ın Pekin ziyaretinin başladığı gün, Washington’ın ulusal güvenlik kavramını aşırı genişlettiğini yinelemiştir. Çin’in bu söylemsel itirazı, Hollanda’nın egemenlik itirazıyla aynı söylem alanında buluşabilmektedir. Pekin’in yöntem eleştirisini öne çıkarıp hedef tartışmasından kaçınması da bunun bilinçli bir tercih olduğunu düşündürmektedir.
Pekin, bu sürtünmeyi diplomatik bir fırsata da çevirmeye çalışmaktadır. Sjoerdsma, 2018 yılından bu yana Çin’i ziyaret eden ilk Hollandalı ticaret bakanı olarak Temmuz 2026 tarihinde 17 şirketlik bir heyetle Pekin’e gitmiştir. Pekin Dil ve Kültür Üniversitesi’nden Dong Yifan, söz konusu ziyareti “Hollanda’nın kriz yönetimi ve risk önleme arayışı” olarak yorumlamıştır.[x] Bununla birlikte bu adım, Pekin’in diyalog karşılığında Lahey’den görünür adımlar beklediği şeklinde okunabilir. Nexperia dosyasının ziyaretin diğer ana gündem maddesi olması ise Lahey’in Pekin’le ilişkisinin de kırılgan olduğunu, dolayısıyla iki güç arasında dengeleme alanının sınırlı kaldığını göstermektedir.
Çin’in asıl yanıtı ise diplomatik değil, endüstriyeldir. Çinli finans platformu Jinjiao Finans’ın The Information’a dayanarak aktardığına göre Şanghay merkezli Shanghai Micro Electronics bu yıl yaklaşık beş, 2027 yılında yaklaşık yirmi yerli daldırmalı DUV makinesi üretmeyi planlamaktadır. Bu kapsamda ilk cihazların SMIC, Hua Hong ve CXMT’ye test amacıyla teslim edilmesi beklenmektedir. Aynı haber, yerli makinelerin performans ve güvenilirlik bakımından ASML’nin gerisinde kaldığını, ASML’nin 2025 yılında yaklaşık 131 daldırmalı DUV sistemi sevk ettiğini ve haberin geldiği 27 Temmuz’da hisselerinin yüzde 8,4 değer kaybettiğini kaydetmektedir.[xi] Piyasanın tepkisi ise yatırımcıların hacimden çok, gelecekteki Çin talebinin daralma ihtimalini fiyatladığını düşündürmektedir.
Bu gelişme iki karşıt sonuca hizmet etmektedir. Ricketts ve Kim, 10 Ağustos’ta Washington Times’ta yayımlanan ortak makalelerinde Pekin’in hâlâ yabancı ekipmana bağımlı olduğunu, her ayki gecikmenin Çin’e tedarik zincirini ikame etme ve kendi araç üretimini genişletme zamanı kazandırdığını savunmuştur. Aynı yerli üretim atılımı ise Lahey ve Tokyo’ya, kontrolün marjinal etkisinin azaldığı yönünde karşı argüman sunmaktadır. Dolayısıyla Çin’in sanayi ilerlemesi hem ABD’nin aciliyet tezini hem de müttefiklerin temkin tezini güçlendirmektedir.
Sonuç olarak MATCH Yasası, ABD’nin Çin’e yönelik teknoloji kontrollerinde hedefin yalnızca rakibin kapasitesi değil, müttefiklerin karar özerkliği de hâline geldiğini göstermektedir. İttifak içindeki çatlak bir amaç ayrılığından çok, yetki ve zamanlama ayrılığıdır. Çin bu aralığı hem söylemsel hem endüstriyel olarak kullanmakta; ancak elindeki araçlar ittifakı bölmeye değil, ittifak içi pazarlığın maliyetini yükseltmeye yetmektedir. Böylece kontrol rejiminin etkinliği, Çin’in teknolojik tepkisinden olduğu kadar Lahey ve Tokyo’nun hangi koşulda hizalanmayı kabul edeceğinden de belirlenmektedir.
Önümüzdeki dönemde iki senaryo öne çıkmaktadır. MATCH Yasası, NDAA içinde kabul edilirse 150 günlük süre, Hollanda ve Japonya’yı ya ulusal kontrollerini genişletmeye ya da ABD’nin tek taraflı FDPR uygulamasıyla karşı karşıya kalmaya zorlayacak; Export Compliance Daily’nin aktardığı bir Hollandalı akademisyenin uyardığı üzere bu durum AB ile yeni bir ticaret anlaşmazlığına yol açabilecektir. Tasarı kapsam dışı kalırsa ise Washington’ın baskıyı idari kanallar ve ikili temaslar üzerinden sürdürmesi, hizalamayı kanun yerine pazarlıkla elde etmeye çalışması beklenmektedir. Her iki durumda da asıl sınav, Lahey ve Tokyo’nun ulusal kontrol yetkisini ne ölçüde koruyabileceği olacaktır.
[i] Toby Sterling, “US targets Chinese chipmaking with proposed export restrictions on ASML and others”, Reuters, https://www.marketscreener.com/news/us-targets-chinese-chipmaking-with-proposed-export-restrictions-on-asml-and-others-ce7e51ddd089f523, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[ii] Ana-Maria Stanciuc, “China sharpens criticism of US chip-equipment bill as Trump arrives in Beijing”, The Next Web, https://thenextweb.com/news/china-match-act-chip-bill-beijing-summit, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[iii] House Foreign Affairs Committee, “Chairman Mast, HFAC, Advances MATCH Act”, U.S. House of Representatives, https://foreignaffairs.house.gov/news/press-releases/chairman-mast-hfac-advances-match-act, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[iv] Pete Ricketts ve Andy Kim, “MATCH Act Can Protect America’s AI Lead from China”, Washington Times, https://www.ricketts.senate.gov/news/press-releases/ricketts-op-ed-match-act-can-protect-americas-ai-lead-from-china/, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[v] Ian Cohen, “Lawmaker: US Needs to Pass Match Act Despite Dutch, Japanese Concerns”, Export Compliance Daily, https://exportcompliancedaily.com/article/2026/09/21/lawmaker-us-needs-to-pass-match-act-despite-dutch-japanese-concerns-2609170032, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[vi] “US Bill to Restrict Exports of Chipmaking Tools Could Trigger EU Retaliation, Professor Says”, Export Compliance Daily, https://exportcompliancedaily.com/topic/chip_export_news, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[vii] “Dutch minister pushes back on US bid to tighten China chip controls”, Bits&Chips, https://bits-chips.com/article/dutch-minister-pushes-back-on-us-bid-to-tighten-china-chip-controls/, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[viii] “美法案迫使盟友限制对华出口，荷兰不满，与美在“低端设备限制存分歧”, Wallstreetcn, https://wallstreetcn.com/articles/3775462, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[ix] “U.S. Seeks to Extend Chip Equipment Controls to Maintenance as U.S., Japanese and Dutch Equipment Suppliers Reassess China Exposure”, TrendForce, https://datatrack.trendforce.com/blog/content/61356/u-s-seeks-to-extend-chip-equipment-controls-to-maintenance-as-u-s-japanese-and-dutch-equipment-suppliers-reassess-china-exposure, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[x] “U.S. May Push Near-Total ASML China Ban on DUV Sales and Servicing Amid China’s Domestic Lithography Push”, TrendForce, https://www.trendforce.com/news/2026/08/25/news-u-s-may-push-near-total-asml-china-ban-on-duv-sales-and-servicing-amid-chinas-domestic-lithography-push/, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
[xi] Çin Ticaret Bakanlığı, “Çin Ticaret Bakanlığı sözcüsünün MATCH tasarısına ilişkin açıklaması”, HK01, https://global.hk01.com/即时中国/60343766/美众议院通过match等出口管制法案-商务部-将坚决采取必要措施, (Erişim Tarihi: 06.10.2026).
