Dünyanın en militarize ülkelerinden biri olarak öne çıkan Kuzey Kore’nin silahlanma yarışı, Asya Pasifik bölgesinin en önemli iki Amerikan müttefiki olan Japonya ve Güney Kore’yi güvenlik ikilemine sürüklemektedir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Savunma İstihbarat Teşkilatı, Kuzey Kore’nin “Songun” olarak bilinen “önce ordu” felsefesinin, ülkedeki en önemli kurum olduğunu ve aynı zamanda “sosyal, ekonomik ve siyasi sorunları çözmenin bir aracı” haline geldiğini vurgulamaktadır.
Bu felsefenin somutlaştırdığı saldırgan askeri duruş ve Kuzey Kore’nin Başkan Kim Jong-un rejimi altında nükleer silahlar ve füze yeteneklerinde kaydettiği ilerlemeler, tartışmalı bir şekilde onu barış ve istikrara yönelik bölgesel bir tehdit olmaktan ziyade uluslararası düzeyde bir tehdit haline getirmiştir.
Kuzey Kore Ordusu, 2006, 2009, 2013, 2016 ve 2017 yıllarında toplam altı nükleer cihaz denemesi gerçekleştirmiştir. Altı Taraflı Nükleer Görüşmelerin (Çin, Japonya, Kuzey Kore, Rusya, Güney Kore ve ABD arasında) 2009 yılında çökmesinin ardından Kuzey Kore, nükleer silahlar için bölünebilir malzeme üreten nükleer tesislerini tekrar faaliyete geçirmiştir. ABD Savunma İstihbarat Teşkilatı, Kuzey Kore’nin ‘minyatürleştirilmiş’ veya uzun menzilli balistik füzelere monte edilebilecek kadar küçük bir nükleer savaş başlığını başarıyla geliştirdiğini bildirmiştir.
Kuzey Kore, çeşitli menzil ve kabiliyetlere sahip füzeleri test etmeye devam etmektedir. Analistlere göre;[i] bu testler, Kuzey Kore’nin füze kuvvetlerinin güvenilirliğini ve hassasiyetini artırmakta ve ayrıca Kuzey Kore’nin bölgesel füze savunma sistemlerini yenme kabiliyetini geliştirmektedir. 2022 yılında Kuzey Kore, 2017 yılından bu yana ilk kez kıtalararası balistik füze (ICBM) denemesi yapmıştır. ICBM’lerin önemli mesafelerdeki hedefleri vurabilme yeteneği, Kuzey Kore’nin artık ABD’yi vurabilme potansiyeline ulaşacağı endişesini artırmaktadır.
2023 yılında bu ICBM testleri, Kuzey Kore’nin Ağustos ayında Güney Kore’ye yönelik simüle edilmiş bir taktik nükleer saldırı dahil olmak üzere rekor sayıda diğer füze testleriyle devam etmiştir. Kuzey Kore ayrıca nükleer silah fırlatma kapasitesine sahip olduğuna inanılan bir denizaltıyı tanıtmıştır. Bunun yanı sıra Kuzey Kore’nin kimyasal silah yeteneklerini geliştirdiği yönünde endişeler bulunmaktadır.
Güncel endişelere paralel olarak Güney Kore, ABD ve Japonya’nın ulusal güvenlik danışmanları, 9 Aralık 2023 Cumartesi günü Kuzey Kore’nin BM Güvenlik Konseyi kararları uyarınca nükleer silah programından vazgeçmesi ve askeri işbirliğinden kaçınması yükümlülüğünü bir kez daha teyit etmiştir. Güney Kore Ulusal Güvenlik Danışmanı Cho Tae-yong, bu açıklamayı, ABD’li ve Japon mevkidaşları sırasıyla Jake Sullivan ve Takeo Akiba ile Seul’deki üçlü görüşmelerin ardından gerçekleşen ortak basın brifinginde yapmıştır. Cho, “Kuzey Kore’nin BM Güvenlik Konseyi kararlarına uygun olarak nükleer silahlardan arınma ve askeri işbirliğini durdurma yükümlülüğünü bir kez daha teyit ettik ve bu taahhüdün uluslararası toplum tarafından sıkı bir şekilde uygulanması için üç ülke arasındaki işbirliğini güçlendirmeyi kabul ettik” demiştir.
Cho ayrıca üç tarafın, Kuzey Kore’nin füze uyarı verilerini gerçek zamanlı paylaşımı ve üçlü askeri tatbikatlar için çok yıllık planların hazırlanması gibi konularda anlaştıklarını ve bu alandaki üçlü güvenlik işbirliğini gecikmeksizin sürdürme konusunda kararlı olduklarını söylemiştir.[ii]
Bu bağlamda Kuzey Kore’nin giderek artan nükleer ve füze kapasitesi, bölgesel istikrarsızlığın yanı sıra küresel güvenlik için de ciddi bir tehdit oluşturabilir. Uluslararası toplumun, bu potansiyel tehdide karşı etkili diplomatik çözümler bulma ve bölgesel işbirliğini güçlendirme çabalarını artırması hatta derinleştirmesi gerekmektedir. Güney Kore, Japonya ve ABD arasındaki üçlü ittifak, Asya-Pasifik bölgesindeki güvenlik ve istikrarın temel taşlarından biri olarak lanse edilmektedir. Bu ittifak, Kuzey Kore’nin nükleer tehdidi, bölgesel istikrarsızlık ve deniz güvenliği gibi ortak endişelerle başa çıkmayı amaçlamaktadır.
Gelecekteki stratejik analizde, bu üçlü ittifakın potansiyel eylemleri ve bu eylemlerin bölgesel dinamiklere etkisi değerlendirilebilir. Üçlü ittifak, bölgesel istikrarın ve işbirliğinin güçlendirilmesi için ortak projelere odaklanabilir. Ekonomik işbirliği, enerji projeleri ve bilim-teknoloji alanındaki ortak girişimler, bölgesel kalkınmayı destekleyebilir ve ülkeler arasındaki güveni artırabilir. Deniz güvenliği, bu bölgedeki önemli bir konudur. Üçlü ittifak, deniz yollarının güvenliğini sağlamak ve çatışmaları önlemek için deniz kuvvetleri işbirliğini güçlendirebilir. Ortak tatbikatlar ve deniz güvenliği operasyonlarıyla bölgedeki istikrarsızlığa karşı önleyici önlemler alabilirler. Çin’in bölgedeki artan etkisi göz önüne alındığında, üçlü ittifakın Çin’le ilişkileri dengeli bir şekilde yönetmesi önemlidir.
2006 yılından bu yana BM Güvenlik Konseyi, Kuzey Kore’nin nükleer silah geliştirme ve ilgili faaliyetleri nedeniyle uygulanan yaptırımların yanı sıra, tarihteki en kapsamlı çok taraflı yaptırım rejimlerinden biri olarak değerlendirilen bir dizi karar almıştır. ABD, Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve diğer bazı ülkelerle uluslararası kuruluşlar da kendi başlarına ek yaptırımlar uygulamıştır.
BM yaptırım rejiminin şartlarına göre, Kuzey Kore’ye aşağıdaki yasaklar ve kısıtlamalar getirilmiştir:[iii]
- Silah ve askeri teçhizat, çift kullanımlı teknolojiler, taşıtlar, endüstriyel makineler ve metallerin ticaretinin yasaklanması
- Ülkenin nükleer programına dahil olan kişilerin mal varlıklarının dondurulması
- Belirli lüks malların ithalatının yasaklanması
- Elektrikli ekipman, kömür, mineraller, deniz ürünleri ve diğer gıda ve tarım ürünleri, ahşap, tekstil ve taş ihracatına getirilen yasaklar
- Kuzey Kore’nin işgücü ihracatına sınırlama getirilmesi
- Petrol ve rafine petrol ürünleri ithalatına sınırlama getirilmesi
- Doğal gaz ithalatının yasaklanması
- Balıkçılık haklarına getirilen kısıtlamalar
- Kuzey Kore ile bilimsel ve teknik işbirliğine getirilen kısıtlamalar
- BM üyelerinin Kuzey Kore banka hesapları ve bankacılık ofisleri açmalarının yasaklanması
ABD’nin tek taraflı yaptırımları, BM yaptırımlarına göre daha geniş bir ekonomik faaliyet alanını kısıtlamakta ve daha geniş bir kişi ve işletme listesini hedef almaktadır. ABD yaptırımları, öncelikle Pyongyang’ın füze ve nükleer teknoloji geliştirmesini engellemeyi amaçlamakla birlikte, 2014 yılında Sony’nin bilgisayar sistemlerinin ihlali ve 2017 WannaCry fidye yazılımı saldırısı gibi Kuzey Kore’nin siber saldırılarına; insan hakları ihlallerine; sansüre ve diğer faaliyetlere yanıt olarak da gelmektedir. Ayrıca ABD, Kuzey Kore dışındaki bankalara, şirketlere ve bireylere silah programını destekledikleri gerekçesiyle yaptırım uygulamıştır. Bu bağlamda ihracat kontrollerini ihlal eden şirketlere para cezası vermiştir. Bu yaptırımlar, Kasım 2023 tarihinde Kuzey Kore’nin uydusunu fırlatmasının ardından Japonya, Avustralya ve Güney Kore’yle koordineli olarak yakın zamanda daha da genişletilmiştir.[iv]
Diplomatik çabalar ve ekonomik yaptırımlar, Kuzey Kore’yi nükleer silah programını durdurmaya yönlendirmek için önemli bir araçtır. Uluslararası toplum, Kuzey Kore’yle müzakereler yoluyla bir çözüm bulmaya çalışabilir. Ancak, müzakerelerin ciddi ve bağlayıcı olması için tarafların güvenini sağlamak önemlidir. Fakat bu çabalar tarihsel bağlamda sonuç vermemiştir. Caydırıcılık stratejilerinin etkinliği, uluslararası işbirliği ve tüm tarafların ortak bir yaklaşım benimsemesiyle daha da artacaktır. Ayrıca bu stratejilerin Kuzey Kore’yi sadece nükleer silah programından vazgeçmeye değil, aynı zamanda bölgedeki barış ve istikrara katkı sağlamaya yönlendirmesi önemlidir.
[i] “S. Korea, U.S., Japan Reaffirm N. Korea’s Denuclearization Obligation”, Yonhap News Agency, https://en.yna.co.kr/view/AEN20231209000800315?section=news, (Erişim Tarihi: 09.12.2023).
[ii] Aynı yer.
[iii] “North Korea: A Threat To Global Security?”, Lords Library, https://lordslibrary.parliament.uk/north-korea-a-threat-to-global-security/, (Erişim Tarihi: 09.12.2023).
[iv] Aynı yer.
