Türkiye ile Irak, 1 Ağustos 2026 tarihinde Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı’nın işletilmesini bir yıl daha sürdürecek yeni taşıma anlaşmasını imzalamıştır.[i] BOTAŞ ile Irak’ın petrol pazarlama ve üretim kuruluşları SOMO ve NOC arasında kurulan bu geçici düzenleme, yaklaşık yarım asırlık hukuki düzenin 27 Temmuz’da sona ermesinin ardından oluşabilecek boşluğu kapatmaktadır. Böylece Ceyhan’a yönelen akış korunurken daha kapsamlı bir enerji ortaklığı için müzakere zamanı kazanılmaktadır.
Bir yıllık süre ilk bakışta teknik bir uzatma izlenimi vermektedir. Lakin Ankara ile Bağdat’ın önünde taşıma tarifelerinden hacim güvencelerine, yatırımlardan uyuşmazlıkların çözümüne kadar uzanan geniş bir gündem bulunmaktadır. Türkiye, hattın atıl kapasitesini harekete geçirmek istemektedir. Irak ise petrol gelirlerini deniz trafiğindeki krizlerden ve tek bir ihracat yönüne aşırı bağımlılıktan koruyacak güvenilir bir çıkış aramaktadır.
Rakamlar, fırsat ile mevcut performans arasındaki mesafeyi göstermektedir. Boru hattı sisteminin toplam teknik kapasitesi günlük yaklaşık 1,5 milyon varile ulaşırken güncel akış 170 bin varil civarındadır.[ii] Yeni düzenleme günlük 750 bin varillik bir taşıma kapasitesini kapsamaktadır. Ceyhan’ın stratejik değeri, bugün taşıdığı miktarın ötesinde Körfez çıkışlarının aksadığı günlerde hangi miktarı devreye alabileceğiyle ölçülmektedir.
Irak petrol ihracatının büyük bölümü, Basra çevresindeki terminallerden Körfez’e açılmaktadır. Bu yoğunlaşma normal dönemde yüksek hacim ve düşük maliyet sağlasa da deniz geçişlerinin aksadığı her krizde bütçe gelirlerini dış gelişmelere açık hâle getirmektedir. Ceyhan, kısa vadede güney terminallerinin tüm yükünü üstlenemez. Buna karşılık ihracat yönlerini çeşitlendirerek Bağdat’a hareket alanı, müşterilere ise ikinci bir erişim kapısı sunabilir.
Ceyhan’ın gerçek bir alternatif niteliği kazanması, Kerkük’ten başlayan hattın Irak’ın güneyindeki büyük üretim sahalarıyla beslenmesine bağlıdır. Basra-Hadise-Kerkük-Ceyhan doğrultusunda gündeme gelen yeni bağlantı, kuzeydeki mevcut altyapıyı ülkenin ana rezerv bölgelerine ulaştırabilir. Böylesi bir genişleme, pompa istasyonları, depolama tesisleri, ölçüm sistemleri ve güvenlik yatırımları gerektirmektedir. Bir yıllık anlaşma bu nedenle nihai çözümden çok yatırım kararlarının hazırlanacağı siyasi bir köprü işlevi görmektedir.
Boru hattının kaderini çeliğin dayanıklılığı kadar Irak iç siyasetinin uzlaşma kapasitesi belirlemektedir. Bağdat, Erbil ve uluslararası üreticiler arasında ihracat yetkisi, üretim maliyetleri ve gelirlerin federal bütçeye aktarılması konusunda kalıcı bir düzen kurulmadan Ceyhan’a istikrarlı bir hacim sağlanması güçtür. 2023 yılında başlayan uzun kesinti, hukuki anlaşmazlıkların fiziksel altyapıyı nasıl işlevsiz bırakabildiğini göstermiştir.[iii] Yeni dönem bu tecrübenin tekrarını önleyecek açık kurallara ihtiyaç duymaktadır.
Türkiye’nin Kerkük üretim sahalarına doğrudan katılması bu noktada önem kazanmaktadır. TPAO’nun BP Energy Company of Kirkuk Limited’de yüzde 15 pay edinmesi, yaklaşık 3 milyar varil petrol eşdeğeri kaynak barındırdığı değerlendirilen sahalarda Türkiye’yi üretim sürecine taşımaktadır.[iv] Üretim artışı ile boru hattının doluluk oranı arasında doğal bir bağ kurulabilir. Ankara böylece geçiş hizmeti sunan aktör konumundan üretim, taşıma ve pazarlama zincirinde pay sahibi bir ortağa doğru ilerlemektedir.
Ceyhan’ın Türkiye açısından sağlayacağı katkı transit gelirlerinin ötesine uzanmaktadır. Irak petrolünün Bakü-Tiflis-Ceyhan hattı, deniz terminali, depolama imkânları ve Akdeniz piyasalarıyla aynı merkezde buluşması, Türkiye’nin enerji merkezi hedefini somutlaştırabilir. Düzenli ve yüksek hacimli akış, rafineri ile petrokimya yatırımları için de daha öngörülebilir bir ortam meydana getirebilir. Bu yapı, Ankara’nın kriz dönemlerinde arz güvenliğine katkı sunan kolaylaştırıcı rolünü güçlendirmektedir.
Bağdat bakımından temel kazanç, ihracat egemenliğinin genişlemesidir. Akdeniz’e ulaşan kuzey rotası, Irak petrolünün Avrupa pazarlarına Körfez geçişlerini kullanmadan erişmesini sağlayabilir. Akdeniz güzergâhı da kendi güvenlik, sigorta ve navlun maliyetlerini taşımaktadır. Yine de iki ayrı denize açılabilen bir Irak, fiyatlama ve taşıma görüşmelerinde daha güçlü hareket edebilir. Risk ortadan kalkmamakta, yönetilebilir farklı kanallara dağıtılmaktadır.
Türkiye-Irak Kalkınma Yolu, bu enerji hesabını daha geniş bir ekonomik zemine yerleştirmektedir. Fav Limanı’ndan Türkiye sınırına uzanması planlanan demiryolu ve kara yolu ağı, ileride petrol, doğal gaz ve elektrik bağlantılarıyla tamamlanabilir. Basra’dan Ceyhan’a uzanacak yeni bir hattın ulaştırma koridoruyla birlikte geliştirilmesi, Irak’ın güneyini Akdeniz ve Avrupa pazarlarına bağlayan bütünleşik bir sistem doğurabilir. Mevcut boru hattı bu büyük projenin erken ve uygulanabilir ayağına dönüşebilir.
Avrupa açısından Ceyhan üzerinden artabilecek Irak petrolü, tedarik çeşitliliğine yeni bir esneklik katmaktadır. Türkiye’nin Akdeniz kıyısındaki altyapısı, Orta Doğu kaynaklarını Avrupa pazarlarına yakın bir noktada toplayabilmektedir. Bu durum Ankara’ya bağlantı gücü, Bağdat’a ihracat özerkliği ve alıcı ülkelere alternatif tedarik imkânı kazandırabilir. Hattın tam kapasiteye yaklaşması, bölgesel enerji diplomasisinin ağırlık merkezlerinden birini Körfez’den Doğu Akdeniz’e doğru genişletebilir.
Uzun vadeli anlaşmanın başarısı geçmiş uyuşmazlıklardan çıkarılacak derslere bağlıdır. İhracat yetkisinin kimde olduğu, petrolün hangi noktada teslim edildiği, ölçümün nasıl yapıldığı ve gelirin hangi hesaba aktarıldığı oldukça önemlidir. Taşıma ücretleri ile asgari hacim taahhütlerinin, iki tarafın yatırım yükünü dengeli biçimde paylaşması beklenmektedir. Güçlü bir uyuşmazlık çözüm mekanizması kurulursa boru hattı mahkeme kararlarıyla duran bir tesisten öngörülebilir bir ortaklığa dönüşebilir.
Güvenlik boyutu da ekonomik planın ayrılmaz parçasıdır. Irak’ın kuzeyindeki saldırılar, sabotajlar ve bakım eksiklikleri geçmişte akışı defalarca kesmiştir. Ortak izleme merkezleri, hızlı onarım ekipleri ve kritik bölümlerde gelişmiş denetim sistemleri kesinti süresini azaltabilir. Güzergâh çevresindeki yerleşimlerin istihdam ve hizmet yatırımlarından pay alması ise altyapının toplumsal korunmasını güçlendirebilir. Enerji güvenliği, borunun korunması kadar hattın geçtiği bölgelerde istikrar üretilmesine de bağlıdır.
Petrol hattının oluşturacağı güven, doğal gaz ve elektrik ticaretine de yansıyabilir. İki ülke arasındaki 17 milyar dolarlık ticaret hacminin büyütülmesi için düzenli enerji akışı, lojistik yatırımlar ve sınır altyapısının birbirini desteklemesi son derece elzemdir. Bağdat açısından Türkiye pazarı ile Avrupa’ya erişim aynı güzergâhta birleşirken Ankara açısından Irak, enerji tedarikçisi ve bölgesel bağlantı ortağı niteliğini pekiştirebilir. Bu karşılıklı fayda uzun vadeli anlaşmanın siyasi dayanıklılığını artıracaktır.
Sonuç olarak bir yıllık anlaşma, Türkiye ile Irak arasındaki enerji ilişkisinde bekleme süresinden çok yeni düzenin hazırlık aşamasıdır. Ceyhan’ın Körfez çıkışlarına gerçek bir alternatif oluşturması için 750 bin varillik taşıma imkânının fiilî akışa dönüşmesi, güney sahalarıyla bağlantının kurulması ve Bağdat-Erbil ilişkisinin sağlam hukuki esaslara kavuşması gerekmektedir. Bu şartlar sağlandığında Türkiye enerji diplomasisinde daha merkezi bir konuma ilerleyebilir, Irak ise petrolünü tek bir deniz kapısına bağlayan kırılganlığı azaltabilir. Bir yıllık köprünün değeri, sonunda ne kadar uzun ve güvenilir bir koridor kurulduğuyla anlaşılacaktır.
[i] “Irak Petrolünde Bir Yıllık Yeni Anlaşma”, T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, https://enerji.gov.tr/haber-detay?id=31887, (Erişim Tarihi: 03.08.2026).
[ii] “Turkey, Iraq sign one-year oil pipeline deal”, Reuters, https://www.reuters.com/business/energy/iraq-expects-sign-extension-pipeline-deal-with-turkey-ina-says-2026-08-01/, (Erişim Tarihi: 03.08.2026).
[iii] “Iraq resumes Kirkuk crude exports via Ceyhan after Baghdad-KRG deal”, Reuters, https://www.reuters.com/world/middle-east/iraqi-government-kurdish-authorities-reach-deal-resume-oil-exports-turkeys-2026-03-17/, (Erişim Tarihi: 03.08.2026).
[iv] “BP welcomes Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı into Kirkuk redevelopment in Iraq”, BP, https://www.bp.com/press-and-publications/press-releases/bp-welcomes-tuerkiye-petrolleri-anonim-ortakligi-into-kirkuk-redevelopment-in-iraq, (Erişim Tarihi: 03.08.2026).
