Brexit’in ardından Avrupa Birliği (AB) ile Birleşik Krallık arasında çözümü en karmaşık meselelerden biri haline gelen Cebelitarık’ın geleceği, tarafların üzerinde uzlaştığı yeni düzenlemeyle farklı bir aşamaya taşınmaktadır. Yaklaşık sekiz yıl boyunca devam eden müzakerelerin sonucunda varılan anlaşma, İspanya ile Cebelitarık arasındaki fiziksel sınır kontrollerinin büyük ölçüde kaldırılmasını ve insanların daha serbest biçimde hareket edebilmesini öngörmektedir.[i] Bununla birlikte anlaşma yalnızca sınır geçişlerini kolaylaştıran teknik bir düzenleme değildir. Aksine Avrupa’da egemenlik, sınır yönetimi ve ekonomik entegrasyon arasındaki ilişkinin yeniden tanımlandığını gösteren önemli bir gelişme niteliği taşımaktadır.
Cebelitarık, Birleşik Krallık’ın denizaşırı toprağı olmasına rağmen coğrafi olarak İber Yarımadası’nın bir parçasıdır. Yaklaşık 40 bin nüfusa sahip bölge ile İspanya’nın La Linea de la Concepcion kenti arasındaki ekonomik ilişkiler uzun yıllardır karşılıklı bağımlılık üzerine kuruludur. Her gün yaklaşık 15 bin İspanyol çalışanın Cebelitarık’a geçerek burada istihdam edilmesi, iki taraf arasındaki ekonomik bütünleşmenin ulaştığı seviyeyi göstermektedir. Dolayısıyla Brexit sonrasında ortaya çıkan sınır belirsizliği yalnızca diplomatik bir sorun değil; aynı zamanda günlük yaşamı ve bölgesel ekonomiyi doğrudan etkileyen yapısal bir mesele haline gelmiştir.[ii]
Bu noktada dikkat çeken husus, tarafların egemenlik konusundaki temel görüş ayrılıklarını ortadan kaldırmadan işlevsel alanlarda uzlaşmaya varabilmiş olmalarıdır. İspanya, Cebelitarık üzerindeki tarihsel egemenlik iddiasını sürdürürken Birleşik Krallık da bölgenin kendi egemenliği altında bulunduğu yönündeki tutumunu değiştirmemektedir. Buna rağmen taraflar, sınır geçişleri, gümrük uygulamaları ve ekonomik faaliyetler konusunda ortak bir mekanizma oluşturmayı kabul etmiştir. Bu durum, uluslararası ilişkiler literatüründe “işlevsel entegrasyon”yaklaşımının günümüzde de geçerliliğini koruduğunu göstermektedir.
İşlevselcilik yaklaşımına göre devletler, siyasi anlaşmazlıkları çözmeden önce ortak çıkarların bulunduğu teknik ve ekonomik alanlarda işbirliği geliştirebilirler. Bu işbirliği zaman içerisinde güven ortamını güçlendirerek daha kapsamlı siyasal uzlaşıların önünü açabilir. Cebelitarık’ta ortaya çıkan yeni model de benzer bir mantığa dayanmaktadır. Taraflar egemenlik tartışmasını askıya almamış; ancak bu ihtilafın insanların serbest dolaşımını, ticareti ve ekonomik faaliyetleri olumsuz etkilemesini sınırlandırmayı tercih etmiştir. Bu yönüyle anlaşma, Avrupa’da uzun süredir devam eden ihtilafların tamamen çözülemese bile yönetilebilir hale getirilebileceğini göstermektedir.
Anlaşmanın bir diğer önemli boyutu ise Brexit’in ortaya çıkardığı paradokslardan birini gözler önüne sermesidir. Birleşik Krallık, 2016 yılı referandumunda AB’den ayrılma kararını büyük ölçüde ulusal egemenliği güçlendirme ve sınır kontrolünü yeniden tesis etme söylemi üzerine inşa etmiştir. Ancak Cebelitarık örneğinde görüldüğü üzere, ekonomik gerçekler siyasi söylemlerden farklı bir tablo ortaya koymuştur. Yeni düzenleme kapsamında Cebelitarık’ın AB gümrük kurallarına uyum sağlaması, Schengen sistemiyle bütünleşmesi ve belirli alanlarda AB düzenlemelerini kabul etmesi, Brexit’in mutlak ayrışma anlamına gelmediğini ortaya koymaktadır. Bu durum, Avrupa ile Birleşik Krallık arasındaki ilişkilerin tamamen kopmaktan ziyade yeni ve daha esnek bir kurumsal çerçeve içerisinde yeniden şekillendiğini göstermektedir.
Bu gelişmenin bölgesel ekonomi üzerindeki etkileri de dikkate değerdir. Cebelitarık kişi başına düşen gelir bakımından dünyanın en yüksek gelirli bölgeleri arasında yer alırken, sınırın hemen karşısındaki La Linea de la Concepcion ise İspanya’nın en yüksek işsizlik oranlarından birine sahiptir. Kentte faaliyet gösteren birçok işletmenin gelirlerinin önemli bir kısmı Cebelitarık kaynaklıdır. Bu nedenle sınır geçişlerinin kolaylaştırılması yalnızca lojistik bir düzenleme değil; aynı zamanda iki farklı ekonomik yapı arasındaki dengesizliğin azaltılmasına katkı sağlayabilecek bir kalkınma aracı olarak değerlendirilebilir.[iii]
Cebelitarık Anlaşması’nın yalnızca bölgesel düzeyde değerlendirilmesi sınırlı bir yaklaşım olacaktır. Söz konusu düzenleme, Brexit sonrasında AB ile Birleşik Krallık arasında şekillenmeye başlayan yeni ilişki modelinin de önemli bir göstergesidir. Taraflar, siyasi ve hukuki ayrışmayı sürdürmelerine rağmen enerji, güvenlik, ticaret ve sınır yönetimi gibi ortak çıkar alanlarında daha esnek işbirliği mekanizmaları geliştirmeye yönelmektedir. Bu durum, gelecekte AB-Birleşik Krallık ilişkilerinin tam ayrılık ikileminin ötesinde, sektörel işbirliğine dayalı yeni bir kurumsal çerçeve içerisinde ilerleyebileceğine işaret etmektedir.
Cebelitarık Anlaşması, egemenlik ihtilaflarının yönetimine ilişkin yeni bir yaklaşımı da ortaya koymaktadır. Geleneksel anlayışta sınır uyuşmazlıklarının çözümü, öncelikle egemenlik meselesinin nihai olarak karara bağlanmasına bağlanırken, bu anlaşma farklı bir model sunmaktadır. Taraflar, egemenlik konusundaki hukuki ve siyasi pozisyonlarını korurken ekonomik entegrasyon, serbest dolaşım ve sınır yönetimi alanlarında işbirliğini geliştirmeyi tercih etmiştir. Bu durum, uluslararası ilişkilerde bazı ihtilafların tamamen çözüme kavuşturulmasından ziyade etkin biçimde yönetilebileceğini göstermektedir. Dolayısıyla Cebelitarık örneği, egemenlik tartışmalarının sona erdiğini değil; bu tartışmaların işbirliğini engellemeyecek biçimde yeniden çerçevelendirildiğini ortaya koymaktadır.
Birleşik Krallık açısından değerlendirildiğinde ise anlaşmanın mevcut statükonun korunmasına hizmet eden pragmatik bir stratejinin parçası olduğu söylenebilir. Londra yönetimi, Cebelitarık üzerindeki egemenlik iddiasını yeniden müzakereye açmaksızın bölgenin ekonomik işleyişini güvence altına almayı ve İspanya’yla ilişkilerde yeni bir kriz yaşanmasının önüne geçmeyi hedeflemektedir. Bu yaklaşım, Birleşik Krallık’ın egemenlik pozisyonundan taviz verdiği anlamına gelmemektedir. Aksine Londra’nın, Cebelitarık üzerindeki statüyü korurken ekonomik istikrarı ve sınır ötesi işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan pragmatik bir politika izlediğini göstermektedir.
Sonuç olarak Cebelitarık Anlaşması, yalnızca Brexit sonrasında çözüme kavuşturulan teknik bir sınır düzenlemesi değildir. Anlaşma, Avrupa’da egemenlik ihtilaflarının ekonomik işbirliğini tamamen engellemek zorunda olmadığını gösteren önemli bir örnek oluşturmaktadır. Tarafların siyasi pozisyonlarından geri adım atmaksızın ortak ekonomik çıkarlar doğrultusunda geliştirdikleri bu model, AB ile Birleşik Krallık arasındaki gelecekteki ilişkiler açısından da emsal niteliği taşıyabilir. Bu çerçevede Cebelitarık, yalnızca tarihsel bir egemenlik meselesi olmanın ötesinde, egemenlik ihtilaflarının işlevsel entegrasyon ve pragmatik diplomasi yoluyla nasıl yönetilebileceğini gösteren önemli bir Avrupa modeli olarak öne çıkmaktadır.
[i] “UK-EU Agreement in Respect of Gibraltar: Joint Statement”, GOV.UK, https://www.gov.uk/government/news/uk-eu-agreement-in-respect-of-gibraltar-joint-statement, (Erişim Tarihi: 19.07.2026).
[ii] Hedgecoe, Guy. “New Era for Gibraltar with Removal of 118-Year-Old Border Controls with Spain”, BBC News, https://www.bbc.com/news/articles/cwydz60j3eno, (Erişim Tarihi: 19.07.2026).
[iii] Aynı yer.
