Günümüzde devletlerin artan altyapı ihtiyaçları ve ekonomik kalkınma hedefleri, onları çeşitli finansman arayışlarına sevk etmektedir. Özellikle küresel ekonomik belirsizlikler bu arayışı daha açık bir hale getirmektedir. Bu doğrultuda yalnızca geleneksel finansman şirketleri değil, aynı zamanda alternatif finansman mekanizmaları da önem kazanmaktadır. Bu kurumlardan biri olan Yeni Kalkınma Bankası (NDB), 5 Haziran 2026 tarihinde Özbekistan’ı üye olarak kabul etmiştir.[i]
Bu gelişme, Özbekistan’ın dış ekonomik ortaklıklarının çeşitlendirme süreci bakımından büyük rol oynamaktadır. Özbekistan, bankanın “ilk Orta Asyalı üyesi” olmuştur. Bu durum, sadece Özbekistan için değil, bölgesel düzeyde de birtakım sonuçlar doğurabilir. Bu bağlamda Özbekistan’ın üyelik üzerinden kazanmış olacağı finansman olanaklarını ve ekonomik işbirliklerini Orta Asya’nın küresel kalkınma perspektifi açısından değerlendirmek önem taşımaktadır.
Özbekistan’ın NDB üyeliği, ülkenin finansman altyapısını güçlendirme ve sürdürülebilir kalkınma projelerinde daha etkin rol alma amacını taşımaktadır. Konuyla ilgili olarak NDB Başkanı Dilma Rousseff, Özbekistan’ın temiz enerji, su kaynakları yönetimi ve ulaştırma altyapısı alanlarına destek sağlayacağını ifade etmiştir.[ii] Bununla birlikte Özbekistan’ın üyeliği jeopolitik kaygılardan ziyade büyük ölçüde ülkenin uzun vadeli kalkınma ve uluslararası düzeyde ekonomik ortaklıklarını çeşitlendirme hedefleriyle uyumlu olmaktadır.
18 Haziran 2026 tarihinde Taşkent’de düzenlenen Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu’na katılan Dilma Rousseff, Özbekistan’la işbirliği alanlarını belirlemek ve somut projeler geliştirmek amacıyla ortak yatırım projelerine ilişkin kapsamlı ve orta vadeli bir proje portföyünün hazırlanmasını teklif etmiştir. Taraflar söz konusu portföyün hazırlanması için NDB uzman misyonlarının görevlendirilmesi konusunda mutabakata varmıştır.[iii] Özbekistan’ın NDB üyeliği doğrultusunda somut ekonomik kalkınma projelerinin ve portföylerin hazırlanması beklenmektedir.
Orta Asya, son yıllarda küresel ticaret, yatırım, enerji ve tedarik zincirleri güvenliği bakımından uluslararası arenada daha görünür hale gelmiştir. Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu’nun açılışında konuşan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Özbekistan’ı önde gelen bir ekonomik merkez haline getirme hedefini vurgulamış ve aynı zamanda Orta Asya’nın uluslararası ekonomik sistemdeki konumunu güçlendirmeyi de amaçladığını belirtmiştir.
Günümüzde Orta Asya, yalnızca bir transit koridoru olmayıp yenilenebilir enerji, lojistik ve bölgesel entegrasyon alanlarında büyük başarı göstermektedir.[iv] Fakat altyapı finansman eksikliği, bölgenin bu potansiyelinin somut projeler üzerinden hayata geçirilmesine engel olmaktadır. Bunun en temel sebebi, Orta Asya’nın en düşük ekonomik entegrasyon oranlarına sahip ülkelerden oluşmasıdır. Ayrıca bölgenin iklim değişikliğine karşı olan yüksek hassasiyeti dolayısıyla 2030 yılına kadar yıllık 492 milyar dolarlık altyapı yatırımına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle Orta Asya, altyapı finansmanı konusunda Asya Kalkınma Bankası (ADB), Dünya Bankası, İslam Kalkınma Bankası ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) dahil olmak üzere uluslararası finans kuruluşlarına bağlı kalmaktadır.[v]
Dolayısıyla Özbekistan’ın NDB üyeliği, Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in vurguladığı gibi, Orta Asya’nın küresel ekonomideki rolünü yeniden tanımlamak ve bölgenin uluslararası kalkınma finansman ağlarıyla entegrasyonunu sağlamak amacıyla atılan büyük bir adımdır. Orta Asya’nın altyapı finansman eksikliğinin yanı sıra enerji ve ulaştırma alanlarındaki yatırım ihtiyaçları göz önünde bulundurulduğunda, Özbekistan’ın NDB üyeliği, bölgesel kalkınma projeleri için yeni fırsatlar sunmaktadır.
Orta Asya’nın iklim değişikliğine karşı yüksek hassasiyeti konusunda da bu üyelik, bölgesel düzeyde önem taşımaktadır. Bilhassa bölgenin artan nüfusu, ekonomik büyüme ve iklim değişikliği, su yönetimi açısından sıkıntılar yaratmakla beraber bölgenin toplumsal istikrar ve sürdürülebilir kalkınma performansını da etkilemektedir.[vi] Nitekim NDB’nin öncelikli faaliyetleri arasında su yönetimi, temiz enerji, çevre koruma ve ulaştırma altyapısı yer almaktadır.[vii] Bu doğrultuda Özbekistan’ın üyeliği, yalnızca mevcut finansman eksiklerini karşılamak açısından değil, aynı zamanda bölgenin iklim değişikliğine daha dayanıklı ve hazırlıklı olmasını sağlayabilmek açısından da önemli ve uzun vadeli katkılar sağlayabilir.
Özbekistan’ın NDB üyeliği, finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi açısından da değerlendirilebilir. Özbekistan, NDB’nin yanı sıra Dünya Bankası, ADB ve EBRD gibi uluslararası finansal kuruluşlarıyla da işbirliği yürütmektedir. Dolayısıyla NDB üyeliği, Özbekistan’ın dış politikasının çeşitlendirilmesi ve ekonomik çok yönlülük stratejilerinin bir göstergesidir. Dolayısıyla Özbekistan’ın stratejisi, mevcut kuruluşlarla olan işbirliklerinin yerini almak veya değiştirmekten ziyade ülkenin ekonomik seçeneklerini ve uluslararası finansman kaynaklarını genişletmeye yöneliktir.[viii] Nitekim bu üyelik, Özbekistan’ın belirli bir eksen değiştirmesinden ziyade daha çok ülkenin çok yönlü dış politikasının uzantısı olarak görülmektedir. Bu durum bölgesel seviyede değerlendirildiğinde ise üyelik, Orta Asya ülkelerinin uluslararası finansman kuruluşlarına daha fazla erişimine imkân tanımaktadır. Aynı zamanda bu üyelik, bölgeye yatırım çekme ve uluslararası görünürlüğü arttırma potansiyeli taşımaktadır.
Sonuç olarak Özbekistan’ın NDB’ye katılımı, ülkenin hem altyapısını güçlendirme hem de sürdürülebilir kalkınma projelerinde yer alma imkânı sunmaktadır. Söz konusu üyelik daha geniş bir perspektiften bakıldığında, ülkenin ekonomik ortaklıklarını çeşitlendirme ve Orta Asya’nın ekonomik merkezlerinden biri olma hedefleriyle de örtüşmektedir. Üyeliğin bölgesel olarak yaratabileceği etkiler arasında Orta Asya’nın ekonomik tanınırlığını arttırması ve bölgenin ekonomik potansiyelini ortaya koyması yer almaktadır. Bu gelişme, bölgedeki finansman eksikliğinin ve iklim değişikliği nedeniyle oluşabilecek açıkların kapatılması açısından büyük bir imkân olarak değerlendirilmektedir. Bu çerçevede Özbekistan’ın NDB üyeliğinin hem ulusal hem de bölgesel açıdan olumlu sonuçlar yaratma potansiyeli yüksektir. Söz konusu sonuçların ne ölçüde gerçekleşeceği ve üyeliğin etkilerinin daha görünür hale gelmesi, planlanan projelerin hayata geçirilmesine bağlı olmaktadır.
[i] “Uzbekistan Officially Joins New Development Bank as New Member Country”, New Development Bank, https://www.ndb.int/news/uzbekistan-officially-joins-new-development-bank-as-new-member-country/, (Erişim Tarihi: 24.06.2026).
[ii] “Uzbekistan joins New Development Bank”, BRICS+ new economy & legal infrastructure center, https://neweconomy.expert/news/264281/, (Erişim Tarihi: 24.06.2026).
[iii] “Uzbekistan maps out infrastructure portfolio with New Development Bank following official accession”, Kun.uz, https://kun.uz/en/news/2026/06/19/uzbekistan-maps-out-infrastructure-portfolio-with-new-development-bank-following-official-accession-a760e9, (Erişim Tarihi: 24.06.2026).
[iv] “Can Uzbekistan turn Central Asia into the world’s next economic frontier?”, ahramonline, https://english.ahram.org.eg/NewsContent/3/15/571221/Business/Region/Can-Uzbekistan-turn-Central-Asia-into-the-world’s-.aspx, (Erişim Tarihi: 24.06.2026).
[v]“Financing Infrastructure in Central Asia”, ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/364554231_Financing_Infrastructure_in_Central_Asia, (Erişim Tarihi: 24.06.2026).
[vi] Aynı yer.
[vii] “Focus Areas”, New Development Bank, https://www.ndb.int/about-ndb/focus-areas/, (Erişim Tarihi: 24.06.2026).
[viii] “BRICS+: Uzbekistan Joining the NDB”, infobrics, https://infobrics.org/en/post/99881/, (Erişim Tarihi: 24.06.2026).
