Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un 11-12 Mayıs 2026 tarihlerinde Kenya’nın başkenti Nairobi’de düzenlenen Afrika İleri Zirvesi’ne katılması, Paris’in Afrika politikasında yeni bir döneme işaret etmektedir. Zirvenin ilk kez Frankofon olmayan bir Afrika ülkesinde, Kenya’da düzenlenmesi sembolik açıdan önemlidir. Bu tercih, Fransa’nın yalnızca eski sömürge coğrafyasıyla sınırlı kalan geleneksel “Françafrique” yaklaşımından uzaklaşarak daha geniş, çok aktörlü ve ekonomik temelli bir Afrika stratejisi geliştirmeye çalıştığını göstermektedir. Nairobi’de 30’dan fazla Afrika ülkesinin temsil edildiği zirvede Macron, Afrika’yla ilişkilerde “eşit ortaklık”, “egemenlik” ve “ortak yatırım” söylemlerini öne çıkarmıştır.[i] Ancak bu yeni söylem, Fransa’nın Afrika’daki askeri ve siyasal nüfuz kaybı bağlamında değerlendirildiğinde daha karmaşık bir tablo ortaya çıkmaktadır.
Son yıllarda Fransa’nın Afrika’daki askeri varlığında yaşanan geri çekilme, yalnızca güvenlik politikalarındaki bir değişim değil; aynı zamanda Paris’in kıta üzerindeki geleneksel nüfuz modelinin aşınması anlamına gelmektedir. Mali, Burkina Faso ve Nijer’de askeri yönetimlerin Fransız güçlerini ülkeden çıkarması; ardından Çad, Senegal ve Fildişi Sahili’nde Fransız askeri varlığının sınırlandırılması, Fransa’nın Batı ve Orta Afrika’da sürdürdüğü güvenlik merkezli düzenin çözülmeye başladığını göstermektedir. Özellikle Senegal’deki son Fransız askeri varlığının sona ermesi sembolik açıdan dikkat çekicidir. Çünkü Senegal uzun yıllar boyunca Paris’in Afrika’daki en istikrarlı ve en yakın ortaklarından biri olarak görülmekteydi. Benzer şekilde Fildişi Sahili’ndeki Port-Bouët Üssü’nün devri ve Çad’daki askeri yapılanmanın sonlandırılması, Fransa’nın Afrika’daki görünür askeri gücünün giderek daraldığını ortaya koymaktadır.[ii]Bu nedenle bugün yaşanan dönüşüm, yalnızca üs kayıplarıyla değil; Fransa’nın Afrika’daki tarihsel rolünün yeniden tartışmaya açılmasıyla ilgilidir.
Bu bağlamda Nairobi Zirvesi, Fransa’nın Afrika’dan tamamen çekilmesinden ziyade nüfuz araçlarını yeniden düzenleme çabası olarak yorumlanabilir. Paris, askeri üsler ve güvenlik operasyonları üzerinden kurduğu görünür varlığı kaybederken ekonomik yatırım, teknoloji, enerji, altyapı ve finansal mekanizmalar üzerinden yeni bir etki alanı oluşturmaya çalışmaktadır. Nitekim Macron’un zirvede açıkladığı 23 milyar avroluk yatırım paketi bu dönüşümün somut göstergesidir. Bu tutarın 14 milyar avrosunun Fransız şirketlerinden, 9 milyar avrosunun ise Afrikalı ortaklardan gelmesi planlanmaktadır.[iii] Yatırımların enerji, yapay zekâ, tarım ve teknoloji gibi stratejik sektörlere yönelmesi, Fransa’nın Afrika’daki yeni stratejisinin klasik kalkınma yardımı değil, ortak yatırım ve ekonomik ağ kurma üzerinden şekillendiğini göstermektedir.
Bu dönüşüm, yalnızca ekonomik bir açılım değil, aynı zamanda jeopolitik rekabetin bir sonucu olarak da görülebilir. Afrika artık yalnızca Fransa’nın eski nüfuz alanı değil; Çin, Rusya, Körfez ülkeleri ve ABD gibi birçok aktörün rekabet ettiği çok merkezli bir alan haline gelmiştir. Özellikle Çin’in altyapı, madencilik, kredi ve teknoloji yatırımları üzerinden kıtada genişleyen etkisi, Fransa’nın Afrika’daki konumunu doğrudan zorlamaktadır. Macron’un Nairobi’de Çin’i dolaylı biçimde hedef alarak Pekin’in kritik madenler ve nadir toprak elementleri alanında bağımlılıklar yarattığını söylemesi, bu nedenle dikkat çekicidir.[iv]
Bu açıklama, Fransa’nın Afrika politikasındaki temel çelişkiyi görünür kılmaktadır. Paris, uzun yıllar boyunca Afrika’da askeri üsler, para politikası, enerji anlaşmaları, siyasi ilişkiler ve güvenlik işbirlikleri üzerinden asimetrik bir nüfuz düzeni kurmuştur. Ancak Çin ve Rusya gibi aktörlerin Afrika’da etkisini artırmasıyla Fransa, benzer bağımlılık ilişkilerini bu kez rakip aktörler üzerinden eleştirmeye başlamıştır. Çin’in kritik madenler ve büyük ölçekli altyapı projeleri üzerinden Afrika’yla gelişen ekonomik ilişkileri, birçok Afrika ülkesi açısından uzun vadeli kırılganlık riskleri doğurmaktadır. Ancak Fransa’nın bu söylemi, kendi tarihsel nüfuz alanının daraldığı ve Çin’in kıtadaki etkisinin hızla arttığı bir dönemde daha görünür hale gelmektedir.
Fransa’nın Afrika’ya yönelik son dönemde geliştirdiği söylem iki düzeyde okunabilir. İlk düzeyde Paris, Afrika’yla ilişkilerini geçmişin hiyerarşik ve müdahaleci “Françafrique” modelinden uzaklaştırarak “eşit ortaklık”, “karşılıklı yatırım” ve “egemenliğe saygı” temelinde yeniden kurmaya çalışan bir aktör görüntüsü vermektedir. Özellikle Macron’un Nairobi’de kullandığı dil, Fransa’nın askeri müdahaleler ve güvenlik merkezli yaklaşım yerine ekonomi, teknoloji, enerji ve yatırım ağları üzerinden daha esnek bir ilişki modeli geliştirmeye çalıştığını göstermektedir. Ancak ikinci düzeyde bu söylem, Fransa’nın Afrika’daki tarihsel nüfuz alanının daraldığı, Sahel’de askeri etkisini kaybettiği ve Çin başta olmak üzere yeni aktörlerin kıta genelindeki etkisini hızla artırdığı bir dönemde ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle Paris’in bugün savunduğu yeni Afrika yaklaşımı, yalnızca geçmiş sömürge pratiğiyle hesaplaşma arayışının değil; aynı zamanda değişen jeopolitik rekabet ortamında etki kapasitesini koruma ve yeniden üretme stratejisinin de parçasıdır. Nitekim Fransa’nın askeri üsler üzerinden yürüttüğü doğrudan güç projeksiyonundan yatırım ve ekonomik ağlar üzerinden şekillenen daha düşük görünürlükte bir nüfuz modeline yönelmesi, bu stratejik dönüşümün en somut göstergelerinden biridir.
Afrika devletlerinin de bu süreçte pasif aktörler olmadığına dikkat çekmek gerekir. Nairobi Zirvesi’nde Afrika liderlerinin kredi derecelendirme sistemleri, borçlanma maliyetleri ve uluslararası finans mimarisindeki eşitsizlikler üzerinde durması, kıtanın artık yalnızca yardım alan değil, küresel ekonomik düzeni yeniden tartışan bir aktör olarak konumlandığını göstermektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde büyük ölçüde Batılı aktörlere bağımlı görülen birçok Afrika ülkesi, bugün Çin, Rusya, Körfez ülkeleri ve Batılı devletler arasındaki rekabet ortamından yararlanarak daha çok yönlü dış politika stratejileri geliştirmektedir. Bu durum Afrika devletlerine yalnızca alternatif ekonomik ve askeri ortaklar değil, aynı zamanda dış aktörler karşısında daha yüksek diplomatik hareket alanı sağlamaktadır. Nitekim son yıllarda Sahel ülkelerinde yükselen egemenlik söylemleri, yabancı askeri varlığa yönelik toplumsal tepkiler ve yeni güvenlik ortaklıklarının kurulması, Afrika’nın artık yalnızca büyük güç rekabetinin pasif bir alanı olmadığını göstermektedir. Kenya Cumhurbaşkanı William Ruto’nun “bağımlılık değil, eşit ortaklık” vurgusu da bu yeni siyasal dilin parçasıdır.[v]Dolayısıyla bugün Fransa’nın Afrika politikasında yaşanan dönüşüm, yalnızca Paris’in nüfuz kaybıyla değil; Afrika ülkelerinin dış aktörlerle ilişkilerini yeniden müzakere edebilen daha özerk aktörlere dönüşmesiyle de ilgilidir.
Sonuç olarak Afrika’da bugün yaşanan dönüşüm, yalnızca Fransa’nın askeri üs kaybetmesi ya da yeni ekonomik ortaklıklar arayışıyla açıklanabilecek dar bir dış politika değişimi değildir. Asıl değişim, uluslararası sistemde nüfuz üretme biçimlerinin dönüşmesinde ve Afrika’nın bu dönüşüm içerisindeki konumunun yeniden tanımlanmasında ortaya çıkmaktadır. Bu durum aynı zamanda küresel güç rekabetinin niteliğinin de değiştiğine işaret etmektedir. Macron’un Çin’e yönelttiği eleştiri de bu nedenle yalnızca diplomatik bir söylem değil, ekonomik ağların jeopolitik rekabetin merkezine yerleştiği yeni dönemin yansımasıdır. Bu bağlamda Nairobi Zirvesi, Fransa’nın Afrika’daki rolünü yeniden tanımlama çabasının ötesinde uluslararası sistemde yaşanan daha geniş ölçekli dönüşümün de göstergelerinden biri olarak okunabilir. Çünkü bugün mesele yalnızca hangi aktörün Afrika’da daha fazla askeri varlığa sahip olduğu değil; hangi aktörün kıta ülkeleriyle daha sürdürülebilir ekonomik, teknolojik ve diplomatik ağlar kurabildiğidir.
[i] “Deals and new partnerships on menu at Africa-France summit”, Reuters, https://www.reuters.com/world/africa/deals-new-partnerships-menu-africa-france-summit-2026-05-11/, (Erişim Tarihi: 18.05.2026).
[ii] Aynı yer.
[iii] “Macron announces €23 billion of investment at Africa summit”, Le Monde, https://shorturl.at/xOzxy, (Erişim Tarihi: 18.05.2026).
[iv] “Macron says France outpaced in Africa by China, Türkiye, US”, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/en/politics/macron-says-france-outpaced-in-africa-by-china-turkiye-us/3937994, (Erişim Tarihi: 18.05.2026).
[v] “African leaders urge credit reforms at Nairobi summit with France”, Reuters, https://www.reuters.com/world/africa/african-leaders-urge-credit-reforms-nairobi-summit-with-france-2026-05-12/, (Erişim Tarihi: 18.05.2026).
