Güney Ortak Pazarı (Mercosur) üyesi ülkelerin Paraguay’ın başkenti Asuncion’da gerçekleştirdiği zirve, Güney Amerika’daki bölgesel entegrasyon sürecinin geleceği açısından önemli bir dönüm noktası niteliği taşımaktadır. Avrupa Birliği’yle (AB) imzalanan ve 1 Mayıs 2026 tarihinde geçici olarak yürürlüğe giren serbest ticaret antlaşmasının ardından düzenlenen ilk liderler zirvesi olması nedeniyle toplantı, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasi ve diplomatik açıdan da dikkat çekmektedir. Bununla birlikte zirve, üye ülkeler arasında ortaya çıkan görüş ayrılıkları, ihracat kotalarının paylaşımı konusundaki anlaşmazlıklar ve bazı üyelerin üçüncü ülkelerle yürüttüğü ikili ticaret girişimleri nedeniyle Mercosur’un geleceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşımıştır.[i]
Mercosur, 1991 yılında imzalanan Asuncion Antlaşması’yla Arjantin, Brezilya, Paraguay ve Uruguay tarafından kurulmuş; daha sonra Bolivya’nın tam üyeliğiyle genişleyen Güney Amerika’nın en önemli ekonomik entegrasyon örgütlerinden biri hâline gelmiştir.[ii] Kuruluşun temel amacı, üye ülkeler arasında malların, hizmetlerin ve üretim faktörlerinin serbest dolaşımını sağlamak, ortak dış tarife uygulamak ve uzun vadede ortak pazar oluşturmaktır. Ancak geçen otuz beş yıllık süreçte Mercosur, siyasi farklılıklar, ekonomik krizler ve üye devletlerin değişen dış politika öncelikleri nedeniyle hedeflediği tam ekonomik bütünleşmeye ulaşamamıştır.
Asuncion Zirvesi’nin en önemli gündem maddelerinden biri, AB’yle yürürlüğe giren ticaret antlaşmasının sunduğu gümrüksüz ihracat kotalarının üye ülkeler arasında nasıl paylaşılacağı olmuştur. Geçici uygulama sürecinde belirli ürünlerde “ilk gelen ilk yararlanır” sistemi uygulanmış ve bu durum bazı ülkelere önemli avantajlar sağlamıştır. Arjantin, yumurta ve bal ihracatında; Uruguay ise pirinç ihracatında önemli pay elde ederken; Brezilya’nın AB’ye ihracatında da kayda değer artış yaşanmıştır. Ancak bu durum, ortak pazar mantığı açısından adil bir dağılım mekanizmasının oluşturulması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Ülkeler arasında kalıcı bir kota paylaşım sisteminin oluşturulamaması, ilerleyen dönemde ticari rekabeti artırabilecek ve blok içerisindeki uyumu olumsuz etkileyebilecektir.
Zirvenin dikkat çeken gelişmelerinden biri de Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei’nin toplantıya katılmama kararı olmuştur. Resmî açıklamada iç siyasi program gerekçe gösterilmiş olsa da Milei’nin aynı gün Brezilya’da yaklaşan seçimlerde muhalefet lideri Flavio Bolsonaro’ya açık destek vermesi kararın diplomatik boyutunu ön plana çıkarmıştır.[iii] Bu gelişme, Milei ile Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva arasında uzun süredir devam eden ideolojik ve siyasi görüş ayrılıklarının yeni bir yansıması olarak değerlendirilmektedir. İki lider arasındaki gerilim yalnızca kişisel ilişkilerle sınırlı kalmamakta, aynı zamanda Mercosur’un geleceğine ilişkin farklı vizyonları da ortaya koymaktadır.
Brezilya, Mercosur’un ortak gümrük tarifesini ve ortak ticaret politikasını koruması gerektiğini savunurken, Arjantin yönetimi daha esnek ve ulusal çıkar odaklı bir yaklaşımı benimsemektedir. Özellikle Arjantin’in Amerika Birleşik Devletleri’yle (ABD) imzaladığı karşılıklı ticaret ve yatırım antlaşması, Brezilya tarafından ortak pazar kurallarını zayıflatabilecek bir gelişme olarak değerlendirilmektedir. Mercosur’un temel ilkelerinden biri olan ortak dış ticaret politikası, üyelerin üçüncü ülkelerle bağımsız ticaret antlaşmaları yapmasını sınırlandırmaktadır. Milei yönetimi ise bu sınırlamaların Arjantin ekonomisinin rekabet gücünü azalttığını savunarak daha bağımsız bir dış ticaret stratejisi izlemektedir.
Bu durum Mercosur’un geleceği açısından önemli bir yapısal sorunu da gözler önüne sermektedir. Kuruluşundan itibaren ekonomik entegrasyonu derinleştirmeyi hedefleyen blok, son yıllarda üyeler arasında artan ulusal öncelikler nedeniyle ortak karar alma süreçlerinde zorlanmaktadır. Küresel ekonomide korumacılık eğilimlerinin yeniden güç kazanması, ABD’nin çok taraflı ticaret sistemine yönelik eleştirileri ve küresel tedarik zincirlerindeki değişimler, Mercosur’un nasıl bir entegrasyon modeli benimseyeceği sorusunu daha önemli hâle getirmektedir.
Zirve, yalnızca iç anlaşmazlıklarla sınırlı kalmamıştır. Mercosur’un Kanada’yla yürütülen serbest ticaret müzakerelerini ilerletmesi ve Japonya’yla yeni ticaret görüşmelerine başlaması, blokun küresel pazarlara açılma hedefini sürdürdüğünü göstermektedir. Özellikle Japonya gibi yüksek teknolojiye sahip ve büyük tüketici pazarına erişim sağlayacak bir ticaret antlaşması, Güney Amerika ekonomileri açısından önemli fırsatlar yaratabilir. Benzer şekilde Kanada’yla yürütülen müzakereler de Mercosur’un yalnızca Avrupa pazarına bağımlı kalmak istemediğini göstermektedir.
AB’yle imzalanan ticaret antlaşmasının başarılı biçimde uygulanabilmesi ise büyük ölçüde üye devletlerin ortak hareket edebilmesine bağlıdır. Kota paylaşımı, teknik standartlar, sağlık ve bitki sağlığı önlemleri gibi uygulama aşamasındaki sorunların çözülmesi, antlaşmanın ekonomik getirilerini doğrudan etkileyecektir. Aksi hâlde, ülkeler arasında yaşanabilecek rekabet ve koordinasyon eksikliği antlaşmanın sunduğu avantajların tam olarak kullanılmasını engelleyebilir.
Uluslararası ilişkiler perspektifinden bakıldığında Mercosur, Latin Amerika’nın küresel ekonomik sistem içerisindeki pazarlık gücünü artırabilecek en önemli bölgesel örgütlerden biri olmayı sürdürmektedir. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için blok içerisindeki siyasi farklılıkların ortak ekonomik hedeflerin önüne geçmemesi gerekmektedir. Özellikle Brezilya ve Arjantin gibi iki büyük ekonomi arasında yaşanabilecek uzun süreli anlaşmazlıklar, yalnızca Mercosur’u değil, Güney Amerika’nın uluslararası ticaretteki konumunu da olumsuz etkileyebilecektir.
Asuncion Zirvesi, Mercosur’un hem önemli fırsatlar barındırdığını hem de ciddi yapısal sorunlarla karşı karşıya kaldığını göstermektedir. AB’yle yürürlüğe giren tarihi ticaret antlaşması, Kanada ve Japonya’yla başlayan yeni müzakereler blok açısından önemli ekonomik fırsatlar sunmaktadır. Buna karşılık ihracat kotalarının paylaşımı, ortak ticaret politikalarının uygulanması ve üyelerin farklı dış politika öncelikleri, entegrasyon sürecinin önündeki temel engeller olarak varlığını sürdürmektedir.
Sonuç olarak Asuncion’da gerçekleştirilen Mercosur Zirvesi, bölgesel ekonomik entegrasyonun geleceğini şekillendirecek kritik kararların tartışıldığı önemli bir platform olmuştur. Zirve, üye ülkeler arasındaki siyasi görüş ayrılıklarına rağmen ortak ekonomik çıkarların korunmasının gerekliliğini bir kez daha ortaya koymuştur. Mercosur’un önümüzdeki dönemde küresel ticaret sisteminde etkin bir aktör olarak varlığını sürdürebilmesi, yalnızca yeni ticaret antlaşmaları imzalamasına değil, aynı zamanda kendi içindeki kurumsal uyumu güçlendirmesine ve ortak pazar hedeflerine yönelik siyasi iradeyi korumasına bağlı olacaktır.
[i] Colman, Andrés. ”Asunción alberga la cumbre de Mercosur sin Milei y con el reparto de cuotas de exportación a la UE en agenda”, El País, https://elpais.com/america/2026-06-30/asuncion-alberga-la-cumbre-de-mercosur-sin-milei-y-con-el-reparto-de-cuotas-de-exportacion-a-la-ue-en-agenda.html, (Erişim Tarihi: 05.07.2026).
[ii] Aynı yer.
[iii] Aynı yer.
