Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in 8-9 Temmuz 2026 tarihlerinde Belarus’a gerçekleştirdiği resmî ziyaret, Özbekistan-Belarus ilişkilerinin ilerletilmesi açısından yeni bir adım teşkil etmiştir. İki ülke, Stratejik Ortaklığın Kurulmasına İlişkin Bildiri’nin yanı sıra ticaret, sanayi ve işgücü göçüne ilişkin anlaşmalar imzalamıştır.[i] Özbekistan vatandaşlarının Belarus’ta düzenli istihdamına ilişkin anlaşma, insanların hareketliliğini ikili ilişkilerin daha geniş kapsamlı ekonomik kurumsallaşmasıyla ilişkilendirmesi bakımından özellikle önem taşımaktadır. Bununla birlikte Taşkent’in Minsk ile işbirliğini neden derinleştirdiği sorusunu da gündeme getirmektedir.
Özbekistan’ın Belarus ile ilişkilerini genişletmesi, Kazakistan ve Gürcistan ile ilişkilerinde eş zamanlı olarak kaydedilen ilerlemeyi de takip etmiştir. Bu gelişmeler, Taşkent’in farklı ülkelerin farklı ekonomik ve stratejik işlevler üstlendiği bir ortaklıklar ağı oluşturduğuna işaret etmektedir. Kazakistan, bölgesel bağlantısallık sağlarken; Gürcistan, batıya uzanan ulaşım güzergâhlarına erişim sunmaktadır. Bu bağlamda Belarus ise sanayi kapasitesi, teknoloji ve istihdam olanakları sağlamaktadır. Dolayısıyla Belarus ile ilişkiler, Özbekistan’ın Avrasya genelindeki ekonomik bağlantılarını çeşitlendirmeye yönelik daha geniş kapsamlı çabanın bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Mirziyoyev’in ziyaretinin en dikkat çekici unsurlarından biri, ekonomik işbirliğinin hızlı biçimde genişlemesi olmuştur. İkili ticaret hacmi son beş yılda yaklaşık üç kat artarak 1 milyar dolara yaklaşmıştır. İki ülke arasında yaklaşık 360 ortak girişim kurulmuştur. Mirziyoyev’in ziyareti sırasında taraflar, ikili ticaret hacmini 2 milyar dolara çıkarma hedefi belirlemiş ve çeşitli sektörlerde işbirliğini genişletme konusunda mutabık kalmıştır.[ii]
İşgücü göçü, bu ekonomik ilişkinin bir diğer önemli unsuru olarak öne çıkmaktadır. Özbekistan ve Belarus, Özbekistan vatandaşlarının Belarus’ta düzenli olarak işe yerleştirilmesi ve istihdam edilmesine ilişkin bir anlaşma imzalamıştır. Anlaşmanın ardından ilk aşamada 13 Belarus işletmesinde 1.100 Özbek vatandaşının istihdam edilmesine yönelik planlar açıklanmış, Vitebsk Bölgesi’nde ise istihdam edilecek işçi sayısının ilerleyen süreçte 5.000’e ulaşması öngörülmüştür. Özbekistan ayrıca Vitebsk’te Göç Ajansı’nın bir temsilcilik ofisini açmayı planlamaktadır.[iii] Düzenli göç mekanizmasının geliştirilmesi, Özbekistan’ın işgücü kaynağını Belarus’taki işgücü talebiyle ilişkilendiren kurumsal bir yapı oluşturmaktadır. Özbekistan açısından bu düzenleme, vatandaşları için düzenlenmiş yeni bir istihdam destinasyonu sunmaktadır. Belarus açısından ise işgücü açığının ekonominin önündeki kısıtlardan biri olduğu bir dönemde ilave işgücüne erişim imkânı sağlamaktadır.
Özbekistan-Belarus ilişkilerinin gelişimi öncelikle işlevsel çeşitlendirme mantığı üzerinden anlaşılabilir. Özbekistan, ekonomik kalkınmasına farklı alanlarda katkı sağlayabilecek ortaklar aramaktadır. Bu bağlamda Kazakistan, bölgesel ulaşım ağlarına ve önemli komşu pazarlara erişim sağlamaktadır. Gürcistan, Hazar Denizi, Güney Kafkasya ve Karadeniz üzerinden Avrupa’ya uzanan bir güzergâh sunmaktadır. Belarus ise sanayi uzmanlığı, üretim kapasitesi, teknoloji ve yeni bir işgücü piyasası sağlamaktadır. Bu yaklaşım, Özbekistan’ın daha geniş kapsamlı çok vektörlü dış politikasıyla uyumludur. Taşkent’in Avrupa Birliği, Çin, Rusya, Türkiye ve diğer ortaklarla eş zamanlı olarak ilişkilerini sürdürmek konusunda güçlü teşvikleri bulunmaktadır. Böylece tek bir ekonomik veya siyasi güç merkezine aşırı bağımlılığın önüne geçmeye çalışmaktadır. Belarus ile işbirliği bu nedenle Minsk’e doğru bir jeopolitik yönelim anlamına gelmemektedir. Aksine Özbekistan’ın diğer dış aktörlerle ilişkilerini korurken ekonomik ve sınai ortaklıklarına yeni bir aktör eklemesine imkân sağlamaktadır.
Özbekistan’ın Belarus ile ilişkileri yalnızca ticaretin genişletilmesi açısından değil, daha geniş kapsamlı stratejik çıkarların ilerletilmesi bakımından da önem taşımaktadır. Taşkent, Minsk ile işbirliği içerisinde sanayi üretimini artırarak ve ithal nihai ürünlere bağımlılığı azaltarak ekonomik yapısını dönüştürmeye çalışmaktadır. Belarus, bu hedefi destekleyebilecek sanayi kapasitesine sahiptir. Makine üretimi, ortak imalat, teknoloji transferi ve sanayinin yerelleştirilmesi alanlarında gerçekleştirilecek işbirliği, Özbekistan’ın yerli üretim kapasitesini geliştirme çabalarına katkı sağlayabilir.
Minsk, işgücü açığıyla karşı karşıya bulunurken aynı zamanda Orta Asya ile ekonomik ilişkilerini genişletmeye çalışmaktadır.[iv] Özbekistan, hem geniş bir işgücü kaynağı hem de önemli bir tüketici pazarı sunmaktadır. Özbekistan ile işbirliği, Belarus’e Orta Asya ve komşu pazarlara daha yakın konumlandırma fırsatı sağlayabilir. Bu açıdan Özbekistan ile kurulan ortaklık, Belarus’un işgücüne ve yeni pazarlara erişim sağlayarak iki ihtiyacını aynı anda karşılamasına imkân tanımaktadır.
Göç, bu ekonomik çıkarlar arasında doğrudan bir bağlantı oluşturması bakımından özellikle önemlidir. Belarus işletmeleri işgücüne ihtiyaç duyarken, Özbekistan geniş bir işgücü kaynağına ve yurtdışında istihdam olanaklarına yönelik talebe sahiptir. Mallar ve sermaye aracılığıyla devletler arasında bağlantı kuran ticaretin aksine, işgücü göçü hükümetler ve şirketler arasında kurumsal ve toplumsal bağlar oluşturmaktadır.
İlişkinin göç boyutunu anlamak açısından coğrafi ve kurumsal bağlam da önem taşımaktadır. Belarus, Rusya merkezli ekonomik ve siyasi yapılara derin biçimde entegre olmuş durumdayken, Özbekistan geleneksel olarak dış ilişkilerinde esnekliğini korumaya çalışmıştır. Ama Belarus ile işbirliği, Taşkent’in Minsk’in daha geniş jeopolitik yönelimiyle aynı çizgiye gelmesini gerektirmemektedir.
Belarus, Özbekistan’ın daha geniş çeşitlendirme stratejisinden vazgeçmesini gerektirmeksizin Özbekistan vatandaşları için ilave bir göç destinasyonu hâline gelebilir. Rusya’daki göç koşullarının giderek daha kısıtlayıcı ve öngörülemez hâle gelmesiyle birlikte diğer destinasyonlarda düzenlenmiş istihdam olanaklarının genişletilmesi, Taşkent’in tek bir işgücü piyasasına bağımlılığını azaltmasına imkân tanımaktadır.[v] Belarus bu nedenle yalnızca Özbekistan’ın ekonomik çıkarlarını takip edebileceği ilave bir kurumsallaştırılmış kanal olarak değil, aynı zamanda herhangi bir ortağa aşırı bağımlılığın beraberinde getirdiği risklerin azaltılmasına katkı sağlayabilecek bir unsur olarak önem taşımaktadır.
İlk önemli çıkarım, göçün Özbekistan’ın daha geniş kapsamlı ekonomik çeşitlendirme stratejisinin önemli bir unsuru hâline gelebilecek olmasıdır. Belarus işgücü piyasasının önemi, öncelikle burada istihdam edilecek Özbek işçilerin sayısıyla belirlenmeyecektir. Asıl önem, göçün sanayi projeleri, teknoloji transferi ve uzun vadeli ekonomik işbirliğiyle ne ölçüde ilişkilendirilebileceğine bağlı olacaktır.
İkinci çıkarım, Özbekistan’ın sanayi kalkınmasıyla ilgilidir. Belarus şirketlerinin Özbekistan’da giderek daha fazla ortak üretim tesisleri kurması hâlinde ilişkiler, imalatın yerelleştirilmesine ve teknolojik ve mühendislik kapasitesinin transferine katkı sağlayabilir. Bu durum, ortaklığı geleneksel bir ticari ilişkinin ötesine taşıyacaktır. Bununla birlikte başarının temel koşulu, teknoloji transferinin yalnızca ithal ekipman ve uzmanlığa bağımlılık yaratmak yerine yerli kapasitenin gelişmesini sağlayıp sağlamayacağı olacaktır.
Üçüncü çıkarım Belarus’un kendisiyle ilgilidir. Minsk, Özbekistan ile ortaklık kurarak bazı geleneksel pazarlara erişimin hâlen kısıtlı olduğu bir dönemde Orta Asya’daki ekonomik varlığını güçlendirebilir. Özbekistan’ın geniş iç pazarı ve bölgedeki merkezi konumu, onu Belaruslu üreticiler açısından cazip bir ortak hâline getirmektedir. Ortak üretimin genişlemesi durumunda Özbekistan, Belarus şirketlerinin diğer bölgesel pazarlara ulaşabileceği bir platform hâline de gelebilir.
Özbekistan-Belarus ilişkilerindeki son gelişmeler, Özbekistan’ın Avrasya genelinde çeşitlendirilmiş ve işlevsel açıdan farklılaşmış bir ekonomik ortaklıklar ağı oluşturma yönündeki daha geniş kapsamlı çabasını yansıtmaktadır. Özbekistan ve Belarus işgücü hareketliliğini ortak üretim ve sürdürülebilir ticaretle ilişkilendirmeyi başarabilirse, stratejik ortaklık Özbekistan’ın daha geniş Avrasya ekonomik stratejisinin kalıcı bir unsuru hâline gelebilir. Ortaklığın uzun vadeli başarısı ise nihayetinde uygulamaya bağlı olacaktır.
[i] “Uzbekistan and Belarus elevate relations to strategic partnership”, President of the Republic of Uzbekistan, https://president.uz/en/lists/view/9399, (Erişim Tarihi: 24.08.2026).
[ii] “Leaders of Uzbekistan and Belarus reaffirm commitment to further strengthening multifaceted cooperation”, President of the Republic of Uzbekistan, https://president.uz/en/lists/view/9398, (Erişim Tarihi: 24.08.2026).
[iii] “Discussion on expanding interregional cooperation with Belarus”, The Government Portal of the Republic of Uzbekistan, https://gov.uz/en/news/view/194050, (Erişim Tarihi: 24.08.2026).
[iv] “Foreign workers in Belarus jump 43% as authorities push to fill labor shortages”, Belsat, https://en.belsat.eu/94942514/foreign-workers-in-belarus-jump-43-as-authorities-push-to-fill-labor-shortages, (Erişim Tarihi: 24.08.2026).
[v] “Central Asian labor migration to Russia falls precipitously during first half of 2026”, Euroasianet, https://eurasianet.org/central-asian-labor-migration-to-russia-falls-precipitously-during-first-half-of-2026, (Erişim Tarihi: 24.08.2026).
