İran ve Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Pakistan aracılığında yürütülen müzakere süreci kapsamında, 14 Haziran’da savaşın durdurulmasını ve taraflar arasındaki sorunların görüşmeler yoluyla çözülmesini öngören 14 maddelik bir mutabakata varmış ve “İslamabad Mutabakatı” adı verilen mutabakat metni, 18 Haziran’da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile ABD Başkanı Donald Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girmiştir.[i] Her ne kadar İran Ordusu, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırılarının ABD ile varılan mutabakat zaptının ihlali olduğunu belirterek Hürmüz Boğazı’nı tekrar kapattığını duyursa da[ii] ABD tarafı, boğazın tamamen kapalı olmadığını ve belirli ölçüde gemi hareketlerinin devam ettiğini savunmaktadır.[iii] Ayrıca ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), İran limanlarına yönelik deniz ablukasının kaldırıldığını açıklamakla birlikte Amerikan savaş gemileri bölgede bulunmaya devam etmekte ve deniz güvenliği devriyeleri sürmektedir.
İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarının yarattığı güven krizine rağmen ABD ile İran arasında İsviçre’nin Bürgenstock kentinde yürütülmesi planlanan[iv] teknik görüşmeler ise tamamen iptal edilmemekle birlikte ileriki bir tarihe ertelenmiştir. Tarafların müzakere sürecini sürdürme yönündeki iradelerini korudukları görülürken, görüşmelerin başarısı büyük ölçüde Lübnan sahasındaki gelişmelere ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin güven artırıcı adımların uygulanmasına bağlı görünmektedir. Denizcilik açısından konu ele alındığında, piyasaların artık görüşmelerin yapılıp yapılmamasından ziyade, görüşmelerden Hürmüz’deki mayın temizliği, geçiş koridorları ve sigorta risklerine ilişkin somut kararlar çıkıp çıkmayacağına odaklanılmaktadır.
Mutabakat metninde Hürmüz Boğazı’nın açılması ve ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması gibi maddeleri içeren Hürmüz’de mahsur kalan gemilerin geçişle ilgili 5. Maddede yer alan İran’ın “Basra Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve tersine ticari gemilerin 60 gün boyunca ücretsiz olarak güvenli geçişini sağlayacaktır” ifadesinin ve yine aynı maddede ticari gemi taşımacılığının derhal başlayarak İran tarafından gerçekleştirilecek mayın temizleme operasyonlarına bağlı olarak 30 gün içinde tamamen tesis edileceği belirten maddelerin
-gerçekleştiği taktirde- İsviçre görüşmelerinde de üzerinde anlaşılması halinde mayın temizlik faaliyetleri ile ilgili olası senaryolar takip eden maddelerde incelenmiştir.
Kamuya açık kaynaklarda mayınların koordinatları veya kesin mayın sahaları yayımlanmamakla birlikte Reuters,[v] ABD Deniz Kuvvetleri kaynaklarında, riskin özellikle Hürmüz’ün mevcut Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) onaylı Trafik Ayrım Hattı (TSS) çevresinde yoğunlaştığı, hatta bazı dönemlerde gemilere TSS’den kaçınmaları yönünde tavsiyeler verildiği belirtilmiştir. Bunun yanı sıra kriz esnasında İran’ın mayınlarla çarpışmayı önlemek amacıyla alternatif trafik düzenlemeleri yayınladığı ve mevcut ana trafik koridorunun riskli olabileceğini ima ettiği yönünde de raporlar bulunmaktadır. Bu durum, mayınların ayrım hattı üzerinde veya yakınında veyahut TSS’yi tehdit edecek pozisyonlarda bulunabileceğini akla getirmektedir.
Reuters’ın mayın temizleme analizlerinde,[vi] İran’ın bölgede kullandığı mayın tipinin yalnızca dip mayınları olmadığı, drifting (sürüklenen) ve tethered (demirli) mayınların da kullandığı belirtilmektedir. Özellikle demirli mayınların, demir zincirinin kopması, bölgede sabit bir paterni olmayan yüzey ve dip akıntılarının etkisi vb. sebeplerle serbest kalarak ayrım hattına veya mayın tehdidine karşı taranmış kanala sürüklenebilme ihtimali bulunmaktadır. Dolayısıyla anlaşma sonrası temizlenen bir koridorun, zamanla tekrar riskli hale gelebilmesi de yine ihtimal dahilinde görülmektedir.
Mayın temizliğinde maksat tüm mayınları temizlemekten ziyade emniyetli bir geçiş koridoru oluşturmaktır. Bunun için yan taramalı sonara sahip mayın avlama gemileri, insansız sualtı araçları, mayın dalgıçları, helikopterler gibi unsurlar kullanılmaktadır. İran’ın deniz stratejisinin mayın temizlemekten çok mayın döşemeye dayanması nedeniyle mayın temizliği yetenekleri kısıtlıdır. Bu anlamada İran Donanması’nın modern teknolojiye sahip olduğu bilinen tek özel mayın avlama/temizleme gemisi, 2021 yılında hizmete giren yerli inşa Şahin sınıfı gemidir. Ayrıca bazı yardımcı gemiler sınırlı mayın tarama görevleri icra edebilse de Batı donanmalarındaki özel mayın avlama filolarına benzer bir kapasite bulunmamaktadır. Dolayısıyla mayın temizliği için ABD ve/veya diğer ülkelerin bu alandaki yetenek ve unsurlarına ihtiyaç olacaktır ki zaten anlaşma öncesi de bazı Batılı ülkelerin bu konuda niyet beyanları[vii] ve görevlendirmeleri[viii] mevcuttur.
Bölgedeki mayınların temizlenme süreciyle ilgili olarak ise temizlik süresinin dökülen mayın sayısı ve tipine bağlı olduğu söylenebilir. Son dönemdeki değerlendirmelerde,[ix] bazı istihbarat raporlarında Hürmüz’de en az birkaç düzine gelişmiş mayının tespit edildiği, bazı kaynaklarda ise bu sayının 80 olarak belirtildiği görülmektedir.[x] Daha geniş tahminler ise yüzlerce mayının döşenmiş olabileceğini ileri sürmekte olup mayınların bir kısmının dip mayını, bir kısmının ise manyetik/akustik sensörlü mayın olduğu, bunların da klasik tarama yöntemleriyle kolayca temizlenemeyeceği belirtilmektedir. Reuters’a konuşan mayın harbi uzmanları,[xi] Hürmüz’ün güvenli şekilde yeniden açılması için 40-50 günlük bir temizleme süresinin gerekebileceğini değerlendirmiştir. Bu süre, ABD, İngiltere, Fransa ve diğer ülkelerin mayın avlama gemileri, insansız sualtı araçları ve dalgıç ekiplerinin birlikte çalıştığı senaryoya dayanmaktadır.
Deniz güvenliği açısından kritik noktanın tüm mayınların temizlenmesinden ziyade öncelikle bir emniyetli koridorun açılması olduğu göz önüne alındığında, süreç; İHA’lar ve deniz karakol uçakları ile keşif, mayın avlama gemilerinin sonar taraması, insansız sualtı araçlarıyla teşhis, patlayıcı yük veya uzaktan kumandalı cihazlar (ROV) ile imha ve son olarak güvenli transit koridorunun ilan edilmesi şeklinde öngörülebilir. Bu nedenle ticari gemilerin kontrollü şekildeki geçişleri, İsviçre’de yapılması öngörülen anlaşmayı takiben birkaç gün içinde başlayabilecek olsa da bölgenin mayınlardan tamamen arındırılmasının daha uzun süre alacağı değerlendirilmektedir.
Deniz trafiğinin yeniden tesis edilmesinde temel kriterin bölgenin tamamen mayından arındırılması değil, emniyetli geçiş koridorlarının oluşturulması olduğu dikkate alındığında, bölgede mahsur kalan gemilerin ve gemi insanlarının durumunun iyileştirilmesi ile küresel enerji ve ticaret akışlarındaki kesintilerin azaltılması amacıyla, kabul edilebilir risk seviyesi çerçevesinde kontrollü geçişlerin temizleme faaliyetleri devam ederken başlatılacağı söylenebilir. Halihazırda mutabakat metninin imzalanması sonrası sınırlı sayıda da olsa gemi geçişlerinin olduğu açık kaynaklarda belirtilmektedir.
Sonuç olarak, üzerinde anlaşmaya varılan ancak devamı gelmeyen mutabakat sonrası mayınlar ve diğer engeller nedeniyle, “kırılgan” olarak tanımlanabilecek ateşkes sürse bile deniz taşımacılığının bir süre daha normale dönmesi zor görünmektedir. Bu durum, küresel tedarik zincirinin jeopolitik risklere olan bağımlılığını, koridor güvenliğinin önemini ve enerji-deniz güvenliği bağlantısını Kızıldeniz Krizi sonrası bir kez daha ispat etmiştir.Top of Form
[i] “Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemi geçişlerinde artış”, AA, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/hurmuz-bogazindan-ticari-gemi-gecislerinde-artis/3971918, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[ii] “İsrail saldırılarına karşı Hürmüz kapatılıyor”, 7Deniz, https://www.7deniz.net/israil-saldirilarina-karsi-hurmuz-kapatiliyor, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[iii] “Iran claims Hormuz closed again as IDF attacks Hezbollah; Vance says Switzerland talks may start Sunday”, Times of Israel, https://www.timesofisrael.com/iran-closes-hormuz-again-as-idf-attacks-hezbollah-upping-pressure-on-us-before-switzerland-talks/, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[iv] “U.S. Ends Naval Blockade of Iran”, USNI News, https://news.usni.org/2026/06/18/u-s-ends-naval-blockade-of-iran, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[v] “Mine threat in parts of Hormuz not fully understood, US navy advisory says”, Reuters, https://www.reuters.com/world/mine-threat-parts-hormuz-not-fully-understood-us-navy-advisory-says-2026-04-17/, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[vi] “How the US could clear mines from the Strait of Hormuz”, Reuters, https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/how-us-could-clear-mines-strait-hormuz-2026-04-16/, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[vii] “UK and France to lead multinational mission to protect Strait of Hormuz, says PM”, Forces News, https://www.forcesnews.com/epic-fury/uk-and-france-lead-multinational-mission-protect-strait-hormuz-prime-minister-says, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[viii] “Germany Deploys Two Navy Ships for Military Operation in The Strait of Hormuz, Says Defence Minister”, Marine Insight, https://www.marineinsight.com/germany-deploys-two-ships-for-military-operation-in-the-strait-of-hormuz-says-defence-minister/, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[ix] “Iran’s Hormuz trap: What to know about IRGC’s naval mines deployment”, Gulf News, https://gulfnews.com/world/mena/irans-hormuz-trap-what-to-know-about-irgcs-naval-mines-deployment-1.500484573, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[x] “Hormuz disruption will continue until 80 mines blocking route are cleared”, Reuters, https://www.theguardian.com/world/2026/jun/19/normal-shipping-will-not-resume-in-strait-of-hormuz-until-mines-cleared, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
[xi] “Scouring the Strait of Hormuz for mines could take weeks”, Reuters, https://www.reuters.com/world/middle-east/scouring-strait-hormuz-mines-could-take-weeks-2026-06-15/, (Erişim Tarihi: 21.06.2026).
